Onurğa Yırtığı Nədir?

Bel yırtığı onurğa sütununda yerləşən disklərdən birinin zədələnməsi və ya çatlaması nəticəsində, həmin diskin içində olan jel kimi maddənin (nucleus pulposus) xaricə çıxaraq sinir köklərinə təzyiq göstərməsi ilə yaranan bir problemdir. Adətən bel nahiyəsindəki disklərin zəifləməsi, köhnəlməsi və elastikliyini itirməsi bu vəziyyətə səbəb olur. Disk yırtığı, güclü bel ağrısı, keyimə, əzələ zəifliyi, ayaqlarda hissiyatın azalması kimi əlamətlərlə özünü göstərir və gündəlik fəaliyyətləri ciddi şəkildə çətinləşdirə bilər. Müalicə üsulları çoxdur və əsas məqsəd ağrını azaltmaq, iltihabı minimuma endirmək və sinirlərə düşən təzyiqi aradan qaldırmaqdır. Fiziki terapiya bel yırtığının idarə olunmasında ən çox seçilən metodlardan biridir. Fizioterapevtlər xəstəyə xüsusi məşq proqramları təqdim edərək, əzələləri gücləndirməyə, düzgün duruşu bərpa etməyə və ağrını azaltmağa kömək edirlər. Bundan başqa, masaj, akupunktur, isti-soyuq kompreslər, yoga və meditasiya kimi alternativ üsullar da rahatlama verə bilər.

Onurğanın əsas hissəsini təşkil edən fəqərələr həm bədənin müqavimətini saxlayır, həm də onurğa beynini qoruyur. Hər bir fəqərənin mərkəzində onurğa kanalı yerləşir və sinir sistemi bu kanalın içində təhlükəsiz şəkildə keçir. Bel yırtığı isə məhz fəqərələr arasındakı disklərin deformasiyası nəticəsində, bu kanala doğru çıxıntı əmələ gətirərək sinirlərə təzyiq göstərməsi ilə baş verir. Disk zədələndikdə içindəki jelə bənzər maddə xaricə sızır və sinir köklərinə təzyiq göstərərək ağrıya səbəb olur. Onurğa yırtığı ən çox belin aşağı hissəsində yaranır. Yırtığın yerindən asılı olaraq, ağrı, keyimə, zəiflik qol və ya ayaqlarda da hiss oluna bilər.

Onurğa Yırtığı Niyə Yaranır?

Bel yırtığı fəqərələr arasında yerləşən disklərin deformasiyaya uğraması nəticəsində ortaya çıxan bir xəstəlikdir. Bu problemin ən çox rastlanan səbəbləri aşağıdakılardır:

Diskin Deformasiyası - Fəqərəarası disklər yaşlanma, həddindən artıq yüklənmə, travma və ya digər xarici təsirlər səbəbindən zədələnə bilər. Diskin içindəki jelvari maddə (nucleus pulposus) çatlaqdan çıxaraq onurğa beyni kanalına doğru sızır və sinirlərə təzyiq edir.
Yaşlanma - Yaş artdıqca fəqərəarası disklərdə təbii aşınma baş verir. Disklərin elastikliyini itirməsi və su miqdarının azalması disk yırtığı yaranma riskini yüksəldir.
Ağır Yük Qaldırmaq - Daim ağır şeylər qaldırmaq və ya əşyaları səhv texnika ilə daşımaq bel nahiyəsindəki disklərin zədələnməsinə səbəb olur və yırtıq riskini artırır.
Genetik Amillər - Ailəsində bel yırtığı olan insanlarda, irsi faktorlar səbəbilə bu xəstəliyin yaranma ehtimalı daha yüksək olur.
Piylənmə - Bədən çəkisinin normadan artıq olması onurğaya əlavə yük verir. Bu isə disklərin daha tez aşınmasına və nəticədə bel qrijasının yaranmasına gətirib çıxara bilər.
Yanlış Duruş - Uzun müddət yanlış oturmaq, əyilmək və ümumiyyətlə düzgün olmayan duruş vərdişləri bel disklərinə mənfi təsir göstərərək yırtıq riskini artırır.

Onurğa Yırtığının Əlamətləri Hansılardır?

Bel yırtığının əlamətləri insanın yaşına, ümumi sağlamlıq vəziyyətinə və yırtığın yerləşdiyi sahəyə görə dəyişə bilər. Ən çox rastlanan simptomlar bunlardır:

Bel Ağrısı - Kürək nahiyəsində davamlı və güclü ağrı ən tipik əlamətdir. Adətən belin aşağı hissəsində hiss olunur və zamanla ayaqlara doğru yayılaraq daha geniş sahəni əhatə edə bilər.
Ayaqlarda Keyimə - Yırtığın sinir köklərinə təzyiq etməsi nəticəsində ayaqlarda keyimə və qarıncalanma yaranır. Bu hal çox vaxt bel ağrısının aşağı ətraflara yayılması ilə birlikdə görülür.
Gücsüzlük - Bel yırtığı ayaqlarda əzələ zəifliyinə səbəb ola bilər. Bu, gündəlik fəaliyyətləri yerinə yetirməyi çətinləşdirir və gediş-gəliş sürətini azalda bilər.
Reflekslərin Zəifləməsi - Yırtıq sinirlərə təsir etdikdə diz və topuq reflekslərində azalma müşahidə edilə bilər.
Yayılan Ağrı - Bel yırtığından yaranan ağrı beldən başlayaraq ombaya, buda və ayaqlara qədər uzana bilər.
Hərəkət Məhdudiyyəti - Bel nahiyəsindəki ağrı və sinirlərə düşən təzyiq səbəbilə insanın hərəkət etmək imkanları məhdudlaşır. Oturub-durma, əyilmə, hətta adi hərəkətlər belə çətinləşə bilər.

Onurğa Yırtığının Müalicəsi

Bel yırtığının müalicəsi adətən fiziki terapiya, dərman müalicəsi və lazım gəldikdə cərrahi müdaxiləni əhatə edir. Müalicə planı xəstənin şikayətlərinin ağırlığına, yırtığın yerləşdiyi sahəyə və ümumi sağlamlıq durumuna görə mütəxəssis həkim tərəfindən müəyyən edilir. Ən çox tətbiq olunan üsullar bunlardır:

Dərman Müalicəsi - Ağrını və iltihabı azaltmaq üçün iltihab əleyhinə dərmanlar, ağrıkəsicilər və əzələ boşaldıcı preparatlar istifadə edilə bilər. Bu dərmanlar xəstənin rahatlamasına və gündəlik işlərini daha asan yerinə yetirməsinə kömək edir.
Fiziki Terapiya - Onurğa yırtığından yaranan ağrını azaltmaq, əzələləri gücləndirmək və hərəkətliliyi yaxşılaşdırmaq üçün xüsusi məşqlər və terapevtik texnikalardan ibarətdir.
Epidural Steroid Enjeksiyaları - Steroid tərkibli iynələr onurğa beyni ətrafına və ya sinir köklərinə vurularaq ağrını və iltihabı azaltmağa kömək edə bilər.
Cərrahi Müdaxilə - Bel yırtığının müalicəsində cərrahiyyə yalnız digər müalicələr fayda vermədikdə və ya sinir köklərinə təzyiq ciddi problem yaratdıqda tətbiq olunur. Diskektomiya (zədələnmiş diskin çıxarılması), laminotomiya və mikrodiskektomiya kimi əməliyyat üsulları istifadə oluna bilər.

* Bu məzmunun yaradılmasında Liv Hospital Redaksiya Heyəti Bu məzmunun nəşrinə öz töhfəsini vermişdir .
* Bu səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün həkiminizlə məsləhətləşin. Bu səhifənin məzmununa Liv Hospitalda tibbi sağlamlıq xidməti haqqında məlumat daxil deyil .