Dizlərdə Menisk Yırtığı
Son yeniləmə tarixi: 05.09.2026 10:22:55
Menisk diz oynağında yerləşən və iki qığırdaq quruluşundan ibarət olan anatomik strukturdur. Menisk müxtəlif səbəblərdən, o cümlədən idman zədələri, diz oynağına həddindən artıq yük düşməsi və yaşla əlaqədar dəyişikliklər nəticəsində zədələnə bilər. Meniskdə yaranan yırtıq dizdə ağrı, nahiyəvi şişkinlik və ya dizin qəfil kilidlənməsi kimi əlamətlərlə özünü göstərə bilər. Dizdə Menisk yırtığının müalicəsi zədənin xüsusiyyətindən və ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq dəyişir. Müalicə konservativ üsullardan başlayaraq, zəruri hallarda cərrahi müdaxiləyə qədər davam edə bilər.
Menisk Yırtığı Nədir?
Diz oynağının quruluşunda üç əsas sümük iştirak edir. Bu sümüklərin arasında menisk adlanan qığırdaq toxuması yerləşir. Menisk diz oynağında sümüklərin bir-birinə olan təzyiqini azaltmaqla amortizator rolunu oynayır və oynağın rahat, ağrısız hərəkət etməsinə kömək edir. Eyni zamanda, bədənin ağırlığından yaranan yükün ayağın aşağı hissəsinə təsirini azaltmağa və onu qorumağa xidmət edir. Dizdə menisk toxumasında yaranan cırılma menisk yırtığı adlanır.
Menisk Yırtığı Nədən Yaranır?
Menisk yırtığı müxtəlif səbəblərlə meydana gələ bilər. Diz oynağının qəfil burulması, dizlərə həddindən artıq yük düşməsi və idman fəaliyyəti zamanı yaranan gərginliklər bu zədənin əsas səbəbləri arasında yer alır. Xüsusilə futbol, basketbol, güləş, ağır atletika, xizək sürmə və s. kimi ani hərəkətlərin çox olduğu idman növləri ilə məşğul olan şəxslərdə menisk yırtığına daha tez-tez rast gəlinir.
Yaşlanma prosesi də diz yırtığı riskini artıran mühüm amillərdən biridir. Yaşlı insanlarda diz oynağında baş verən degenerativ dəyişikliklər nəticəsində menisk çox cüzi travma ilə, hətta hər hansı travma olmadan belə zədələnə bilər.
Bundan əlavə, artıq çəki səbəbindən diz oynağına uzun müddət həddindən artıq yük düşməsi və oynaqlarda mövcud olan struktur pozğunluqlar da menisk yırtığının yaranmasına səbəb ola bilər.
Menisk Yırtığının Əlamətləri
Menisk yırtığı diz oynağında ağrı və narahatlıqla müşayiət oluna bilər. Əlamətlər zədənin xüsusiyyətindən asılı olaraq fərqli şəkildə özünü göstərə bilər. Menisk yırtığında ən çox rast gəlinən simptomlar aşağıdakılardır:
- Diz oynağını bükərkən və döndərərkən yaranan diz ağrısı
- Dizdə sərtlik və ya şişkinlik hissi
- Diz oynağının kilidləndiyi hissi
- Hərəkət zamanı çətinlik
- Dizdən xırçıltı səslərinin gəlməsi
Bu əlamətlərdən hər hansı biri müşahidə olunduqda, həkim müayinəsindən keçmək vacibdir. Menisk zədəsinin erkən mərhələdə müəyyən edilməsi və müalicəyə vaxtında başlanılması problemin irəliləməsinin qarşısını almağa və simptomların nəzarətdə saxlanılmasına kömək edə bilər.
Menisk Yırtığının Diaqnozu Necə Qoyulur?
Menisk yırtığından şübhələnildikdə diaqnostikanın ilk mərhələsi həkim tərəfindən pasiyentin tibbi anamnezinin öyrənilməsidir. Bu zaman pasiyentin şikayətləri, mövcud əlamətləri və simptomları, həmçinin zədənin necə baş verdiyi barədə məlumatlar qiymətləndirilir.
Daha sonra diz oynağının hərəkət amplitudası yoxlanılır, şişkinlik, dəridə həssaslıq və dizin kilidlənməsi kimi əlamətlərin olub-olmadığı araşdırılır. Fiziki müayinədən sonra diaqnozu dəqiqləşdirmək və meniskdəki zədələnməni daha ətraflı qiymətləndirmək üçün maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) görüntüləmə müayinələrindən istifadə edilə bilər. MRT menisk toxumasında yaranmış zədələnməni detallı şəkildə göstərir və mümkün yırtıqların, eləcə də digər anormal dəyişikliklərin müəyyənləşdirilməsində mühüm rol oynayır. Bəzi hallarda həkim sümük və oynaq strukturlarını qiymətləndirmək üçün rentgen müayinəsi də təyin edə bilər.
Menisk Yırtığının Müalicə Yolları
Menisk yırtığı diaqnozu qoyulan pasiyentlərdə müalicə zədələnmiş meniskdəki yırtığın növü və ölçüsü, həmçinin pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyəti və yaşı nəzərə alınaraq həkim tərəfindən fərdi şəkildə planlaşdırılır. Müalicə konservativ (cərrahi olmayan) üsullarla və ya cərrahi müdaxilə ilə həyata keçirilə bilər.
- Konservativ müalicə: Konservativ müalicə, əsasən, daha yüngül və orta dərəcəli menisk yırtıqlarında tətbiq olunur. Bu yanaşma çərçivəsində istirahət etmək, diz oynağına düşən yükü azaltmaq, soyuq tətbiq etmək, dizin düzgün vəziyyətdə saxlanması və lazım gəldikdə onu dəstəkləmək üçün elastik sarğı və ya şin istifadə etmək faydalı ola bilər.
Bununla yanaşı, həkim uyğun hesab etdikdə iltihabəleyhinə dərmanlardan da istifadə edilə bilər. Mütəxəssis nəzarəti altında aparılan fizioterapiya isə diz ətrafındakı əzələlərin gücləndirilməsinə və məhdudlaşmış hərəkət amplitudasının yaxşılaşdırılmasına kömək edir. Bu, müalicə prosesinin müsbət nəticələnməsi baxımından mühüm rol oynayır. - Menisk üçün dizlik: Menisk üçün dizlik, əsasən, menisk yırtığı və ya zədələnməsi nəticəsində yaranan diz problemlərində dəstək məqsədilə istifadə olunan ortopedik vasitədir. Bu dizliklər diz oynağının sabitliyini artırmaq, ağrını azaltmaq və bərpa prosesini dəstəkləmək üçün nəzərdə tutulur.
Menisk yırtığının və ya zədələnməsinin səbəb olduğu ağrının yüngülləşdirilməsi, dizin hərəkətlərinin nəzarətdə saxlanılması və bərpa prosesinin dəstəklənməsi üçün istifadə oluna bilər. Sabitliyin təmin edilməsi, diz oynağına düşən təzyiqin azaldılması və hərəkətlərin məhdudlaşdırılmasına kömək edən xüsusiyyətlərə malik dizliklər, adətən, həkim tövsiyəsi ilə istifadə edilməlidir. - Cərrahi müalicə: Menisk yırtığının cərrahi müalicəsi daha ağır zədələnmələr və ciddi simptomlarla müşayiət olunan hallarda tətbiq oluna bilər. Əməliyyat, əsasən, kiçik kəsiklər vasitəsilə və xüsusi kamera istifadə edilərək həyata keçirilən artroskopik üsulla aparılır.
Cərrah əməliyyat zamanı meniskin zədələnmiş hissəsini vəziyyətdən asılı olaraq bərpa edə və ya çıxara bilər. Əməliyyatdan sonra bərpa prosesinin düzgün şəkildə davam etdirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu mərhələdə mütəxəssis nəzarəti altında həyata keçirilən fizioterapiya və reabilitasiya proqramları dizin funksiyalarının bərpasına kömək edir.
Diz əməliyyatı dizin funksiyasının yaxşılaşdırılması, hərəkət imkanlarının bərpası və ağrının azaldılması məqsədilə tətbiq edilən müalicə üsullarından biridir.
Əlaqədar sahələr
Hamısını görün
