Gözdə Katarakta (Mirvari Suyu)

Son yeniləmə tarixi: 18.06.2026 09:20:21

Katarakta Nədir?

Katarakta (Mirvari Suyu) göz daxilində yerləşən göz büllurunun şəffaflığını itirməsi nəticəsində yaranan göz xəstəliyidir. Normal şəraitdə tam şəffaf olan göz bülluru yaşlanma, irsi amillər, göz travmaları, bəzi xəstəliklər və ya ultrabənövşəyi şüalara uzun müddət məruz qalma kimi səbəblərdən bulanıqlaşa bilər. Büllurda yaranan bu dəyişiklik görmənin keyfiyyətini azaldır, əşyaların dumanlı, solğun və ya qeyri-dəqiq görünməsinə səbəb olur.

Katarakta daha çox irəli yaşlarda rast gəlinsə də, müxtəlif səbəblərdən gənc insanlarda da inkişaf edə bilər. Müalicə olunmadıqda isə görmənin ciddi şəkildə zəifləməsinə, hətta görmə itkisinə gətirib çıxara bilər. Kataraktanın effektiv müalicə üsulu cərrahi əməliyyatdır. Bu əməliyyat zamanı şəffaflığını itirmiş büllur çıxarılır və onun yerinə süni göz daxili linza implantasiya edilir.

Katarakta Nədən Yaranır?

Katarakta (mirvari suyu) göz büllurunun zamanla şəffaflığını itirməsi nəticəsində meydana gəlir. Bu vəziyyətin yaranmasına təsir göstərən müxtəlif amillər mövcuddur. Kataraktanın ən çox rast gəlinən səbəbləri aşağıdakılardır:

1. Yaşlanma: Kataraktanın ən geniş yayılmış səbəbi yaşlanmadır. Yaş artdıqca göz büllurunun tərkibindəki zülallarda dəyişikliklər baş verir, nəticədə büllur bulanıqlaşır və şəffaflığını itirir.
2. İrsi amillər: Ailəsində katarakta diaqnozu qoyulmuş şəxslərdə bu xəstəliyin inkişaf etmə ehtimalı daha yüksək olur.
3. Şəkərli diabet: Qanda şəkərin yüksək səviyyədə olması göz büllurunda struktur dəyişikliklərinə səbəb ola və kataraktanın yaranma riskini artıra bilər.
4. Göz travmaları: Göz nahiyəsinə dəyən zərbələr və ya müxtəlif travmalar sonradan kataraktanın inkişafına səbəb ola bilər.
5. Ultrabənövşəyi şüalara məruz qalma: Günəş şüalarının və ultrabənövşəyi (UV) radiasiyanın uzun müddət təsiri göz büllurunun zədələnməsinə və kataraktanın formalaşmasına gətirib çıxara bilər.
6. Siqaret və alkoqol istifadəsi: Siqaret çəkmək və alkoqolun həddindən artıq qəbulu kataraktanın yaranma riskini artıran amillər sırasındadır.
7. Bəzi dərman preparatları: Xüsusilə steroid tərkibli dərmanların uzun müddət istifadəsi kataraktanın inkişafına səbəb ola bilər.
8. Digər xəstəliklər və sağlamlıq problemləri: Hipertoniya, yüksək xolesterin səviyyəsi və bəzi irsi xəstəliklər kataraktanın daha sürətli inkişaf etməsinə şərait yarada bilər.

Katarakta əsasən yaşla əlaqəli bir xəstəlik hesab edilsə də, müxtəlif risk amillərinin təsiri nəticəsində gənc yaşlarda da meydana çıxa bilər.

Kataraktanın Əlamətləri Nələrdir?

Katarakta (mirvari suyu) göz büllurunun bulanıqlaşması nəticəsində yaranan müxtəlif görmə problemləri ilə özünü göstərir. Əlamətlərin xarakteri kataraktanın növündən və inkişaf mərhələsindən asılı olaraq dəyişə bilər. Kataraktanın ən çox rast gəlinən əlamətləri bunlardır:

• Bulanıq və ya dumanlı görmə: Kataraktanın ən xarakterik əlaməti görmənin bulanıqlaşmasıdır. İnsan ətrafı sanki dumanlı kimi görə bilər.
• Gecə görməsinin zəifləməsi: Xəstəlik xüsusilə gecə saatlarında və zəif işıqlandırılmış mühitlərdə görmə qabiliyyətini azalda bilər. Bu səbəbdən avtomobil idarə edərkən və ya qaranlıq məkanlarda hərəkət zamanı çətinlik yarana bilər.
• İşığa həssaslığın artması: Kataraktası olan şəxslərdə parlaq işığa qarşı həssaslıq yüksələ bilər. Günəş şüaları, avtomobil faraları və ya güclü işıq mənbələri göz qamaşmasına səbəb ola bilər.
• Rənglərin solğun görünməsi: Göz büllurundakı dəyişikliklər rənglərin əvvəlki qədər canlı görünməməsinə gətirib çıxarır.
• İkili görmə: Katarakta bəzi hallarda bir gözdə ikili görməyə səbəb ola bilər.
• Eynək və ya kontakt linza nömrələrinin tez-tez dəyişməsi: Katarakta irəlilədikcə görmə qabiliyyətindəki dəyişikliklər səbəbindən eynək və ya kontakt linza reseptinin tez-tez yenilənməsinə ehtiyac yarana bilər.
• Görmə dərəcəsinin davamlı dəyişməsi: Eynək nömrələrinin qısa müddətlər ərzində tez-tez dəyişməsi kataraktanın ilkin əlamətlərindən biri ola bilər.
• İşıq mənbələrinin ətrafında halqalar və parıltılar görmək: Xüsusilə gecə vaxtı lampaların, avtomobil faralarının və digər işıq mənbələrinin ətrafında halqaşəkilli parıltılar müşahidə oluna bilər.

Bu əlamətlərdən biri və ya bir neçəsi müşahidə olunduqda, vaxtında diaqnoz və müalicə üçün oftalmoloqa müraciət etmək tövsiyə olunur.

Kataraktanın İnkişaf Mərhələləri

Mirvari suyunun mərhələləri xəstəliyin inkişaf səviyyəsini müəyyən etməyə və müalicə planını formalaşdırmağa kömək edir. Ümumilikdə kataraktanın üç əsas mərhələsi ayırd edilir:

1. Erkən mərhələ (başlanğıc mərhələsi)

• Bu dövrdə göz büllurunda yaranan dəyişikliklər az olur və görmə qabiliyyətinə ciddi təsir göstərmir.
• Görmədəki cüzi dəyişikliklər bir çox hallarda nəzərə çarpmaya bilər.
• Yüngül bulanıq görmə və gecə görməsində çətinliklər müşahidə oluna bilər.
• Eynək və ya kontakt linza nömrələrinin tez-tez dəyişməsinə ehtiyac yarana bilər.

2. Orta mərhələ

• Bu mərhələdə katarakta daha aydın şəkildə inkişaf edir və göz büllurunun bulanıqlaşması artır.
• Görmənin bulanıqlığı daha nəzərəçarpan olur.
• İşığa qarşı həssaslıq artır və gözdə qamaşmalar yarana bilər.
• Rənglər əvvəlki qədər canlı görünmür.
• Gecə görməsi daha da zəifləyir, xüsusilə avtomobil idarə edərkən qarşıdan gələn nəqliyyat vasitələrinin işıqları narahatlıq yarada bilər.
• Gündəlik fəaliyyətlər zamanı görmə ilə bağlı çətinliklər hiss olunmağa başlayır.

3. İrəliləmiş mərhələ

• Bu mərhələdə göz bülluru böyük ölçüdə şəffaflığını itirir və ciddi görmə pozğunluğu meydana gəlir.
• Görmə inanılmaz dərəcədə bulanıq və qeyri-dəqiq olur.
• Bəzi hallarda ətrafı görmək son dərəcə çətinləşə bilər.
• Oxumaq, avtomobil idarə etmək və dəqiq görmə tələb edən fəaliyyətlər ciddi şəkildə məhdudlaşır.
• Müalicə olunmadıqda görmə itkisi daha da dərinləşə və ağır fəsadlara səbəb ola bilər.

Katarakta tədricən inkişaf edən bir göz xəstəliyidir. Erkən mərhələdə aşkar edilməsi və müvafiq müalicənin vaxtında aparılması görmə qabiliyyətinin qorunması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də müntəzəm oftalmoloji müayinələrdən keçmək tövsiyə olunur.

Kataraktanın Diaqnozu Necə Qoyulur?

Mirvari suyunun diaqnozu oftalmoloji müayinə zamanı aparılan müxtəlif testlər və qiymətləndirmələr əsasında qoyulur. Bu müayinələr kataraktanın növünü, inkişaf mərhələsini və görmə qabiliyyətinə təsir dərəcəsini müəyyən etməyə imkan verir. Kataraktanın diaqnostikasında istifadə olunan əsas üsullar aşağıdakılardır:

• Göz müayinəsi və anamnezin toplanması: Müayinə zamanı həkim pasiyentin şikayətlərini dinləyir və ümumi sağlamlıq vəziyyəti haqqında məlumat toplayır. Bulanıq görmə, işığa həssaslıq, gecə görməsinin zəifləməsi kimi əlamətlər kataraktadan şübhələnməyə əsas verə bilər.
• Yarıq lampa müayinəsi (Slit Lamp Examination): Yarıq lampa gözün ön seqmentini ətraflı şəkildə qiymətləndirməyə imkan verən xüsusi cihazdır. Müayinə zamanı buynuz qişa, göz bülluru və digər strukturlar diqqətlə yoxlanılır. Bu üsulla göz büllurunda yaranmış bulanıqlıq və şəffaflığın azalması aşkar edilə bilər ki, bu da kataraktanın diaqnozunda mühüm rol oynayır.
• Görmə kəskinliyinin yoxlanılması: Standart görmə testi vasitəsilə pasiyentin uzaq və yaxın məsafələrdə görmə qabiliyyəti qiymətləndirilir.
• Retinoskopiya: Retinoskopiya gözün işığı qırma qabiliyyətini qiymətləndirmək üçün aparılan müayinə üsuludur. Bu test görmə dəyişikliklərinin səbəblərini araşdırmağa və kataraktanın görməyə təsirini müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər.
• Gözdaxili təzyiqin ölçülməsi (Tonometriya): Tonometriya əsasən qlaukomanın diaqnostikasında istifadə olunsa da, gözün ümumi vəziyyətinin qiymətləndirilməsi baxımından katarakta müayinəsinin də bir hissəsi ola bilər. Bu müayinə zamanı gözdaxili təzyiq ölçülür, əlavə göz xəstəliklərinin olub-olmaması araşdırılır, gözün ümumi sağlamlıq vəziyyəti qiymətləndirilir.
• Biomikroskopiya: Biomikroskopiya yarıq lampa vasitəsilə həyata keçirilən və göz strukturlarını yüksək dəqiqliklə qiymətləndirməyə imkan verən müayinə üsuludur.
• Optik koherent tomoqrafiya (OKT): Optik koherent tomoqrafiya retina və gözün digər daxili strukturlarının detallı görüntülərini əldə etməyə imkan verir. OKT birbaşa kataraktanın diaqnozu üçün istifadə edilməsə də, torlu qişanın vəziyyətini qiymətləndirməyə, görmə itkisinə səbəb ola biləcək əlavə problemləri aşkar etməyə, cərrahi müdaxilədən əvvəl gözün ümumi vəziyyətini müəyyən etməyə kömək edir.
• Ultrasəs müayinəsi: Kataraktanın çox irəliləmiş mərhələlərində göz bülluru tamamilə bulanıqlaşdıqda gözün arxa seqmentini qiymətləndirmək çətinləşə bilər. Belə hallarda ultrasəs müayinəsindən istifadə olunur. Bu üsul vasitəsilə torlu qişanın vəziyyəti qiymətləndirilir, görmə siniri haqqında əlavə məlumat əldə edilir, əlavə göz patologiyaları araşdırılır.

Kataraktanın erkən diaqnostikası görmənin qorunması və uyğun müalicə vaxtının müəyyən edilməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də xüsusilə 40 yaşdan sonra müntəzəm göz müayinələrindən keçmək tövsiyə olunur.

Kataraktanın Müalicəsi Necə Aparılır?

Mirvari suyunun müalicə üsulu xəstəliyin mərhələsindən, görmə qabiliyyətinin nə dərəcədə zəifləməsindən və pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq müəyyən edilir. Kataraktanın yeganə effektiv və qəti müalicəsi cərrahi müdaxilədir. Bununla belə, erkən mərhələlərdə görmə keyfiyyətini müəyyən qədər yaxşılaşdırmağa kömək edən dəstəkləyici üsullardan da istifadə oluna bilər.

Katarakta əməliyyatı planlaşdırılarkən pasiyentin mövcud refraksiya qüsurları da nəzərə alınır. Astiqmatizm əməliyyatdan əvvəl və sonrakı görmə planlamasında qiymətləndirilən vacib amillərdən biridir.

Cərrahi müalicə üsulları

• Fakoemulsifikasiya əməliyyatı: Kataraktanın müalicəsində ən geniş istifadə olunan üsul fakoemulsifikasiya əməliyyatıdır. Bu prosedur zamanı:
  • Bulanıqlaşmış göz bülluru ultrasəs dalğaları vasitəsilə kiçik hissələrə parçalanır.
  • Parçalanmış büllur göz daxilindən çıxarılır.
  • Onun yerinə süni gözdaxili linza (intraokulyar linza) implantasiya edilir.

Əməliyyat adətən yerli anesteziya altında həyata keçirilir və əksər pasiyentlər həmin gün evə buraxılır. Sürətli bərpa müddəti və aşağı ağırlaşma riski səbəbindən bu üsul müasir katarakta cərrahiyyəsinin əsas standartı hesab olunur.

• Lazer dəstəyi ilə katarakta əməliyyatı: Bəzi hallarda katarakta cərrahiyyəsində lazer texnologiyasından istifadə edilir. Bu üsul:
  • Göz büllurunun daha yüksək dəqiqliklə parçalanmasına imkan yaradır.
  • Cərrahi mərhələlərin daha dəqiq icrasına kömək edir.
  • Müəyyən pasiyentlərdə əməliyyatın təhlükəsizliyini və effektivliyini artırır.

Lakin hər katarakta halında lazer texnologiyasının tətbiqi zəruri deyil. Müalicə üsulu pasiyentin klinik vəziyyətinə uyğun olaraq seçilir.

• Ənənəvi cərrahi üsul: Müasir texnologiyaların inkişafı nəticəsində bu üsul hazırda nadir hallarda tətbiq olunur. Bəzi xüsusi hallarda bulanıqlaşmış büllur daha geniş kəsik vasitəsilə çıxarılır və yerinə süni linza yerləşdirilir. Bu metodda:
  • Kəsik daha böyük olur.
  • Sağalma müddəti daha uzun çəkə bilər.
  • Əməliyyatdan sonrakı nəzarət daha diqqətli aparılır.

Cərrahi olmayan müalicə üsulları

Katarakta inkişaf etdikcə cərrahi müdaxilə qaçılmaz olsa da, erkən mərhələlərdə bəzi vasitələr görmə keyfiyyətinin müvəqqəti yaxşılaşdırılmasına kömək edə bilər.

• Eynək və kontakt linzalar: Kataraktanın ilkin mərhələlərində düzgün seçilmiş eynəklər görmə qabiliyyətini müəyyən qədər yaxşılaşdıra bilər. Bəzi hallarda kontakt linzalardan da istifadə edilə bilər.

Lakin xəstəlik irəlilədikcə bu vasitələrin effektivliyi azalır və görmə problemlərini tam aradan qaldırmaq mümkün olmur.

Kataraktanın tam müalicəsi yalnız cərrahi əməliyyat vasitəsilə mümkündür. Erkən mərhələlərdə istifadə olunan eynəklər və digər dəstəkləyici vasitələr yalnız əlamətləri müəyyən qədər azaltmağa xidmət edir. Görmə qabiliyyəti gündəlik həyat keyfiyyətinə təsir etməyə başladıqda və ya əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədikdə, cərrahi müdaxilə ən effektiv müalicə üsulu hesab olunur. Müasir katarakta əməliyyatları yüksək uğur göstəricilərinə malikdir və əksər hallarda pasiyentlərin görmə qabiliyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşmasına imkan verir.

Katarakta Əməliyyatından Sonra Diqqət Olunmalı Məqamlar

Mirvari suyu əməliyyatından sonrakı dövr sağalma prosesinin vacib hissəsidir. Həkimin tövsiyələrinə əməl etmək əməliyyatın uğurlu nəticəsini qorumağa və mümkün ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.

Əməliyyatdan dərhal sonra:

Əməliyyatdan sonrakı ilk saatlarda aşağıdakı hallar müşahidə oluna bilər:

• Göz üzərində qoruyucu sarğı və ya xüsusi qoruyucu qalxan yerləşdirilə bilər.
• Görmə müvəqqəti olaraq bulanıq ola bilər.
• Gözdə yüngül narahatlıq, batma və ya qaşınma hissi yarana bilər.
• İnfeksiyanın qarşısını almaq və sağalma prosesini dəstəkləmək məqsədilə həkim tərəfindən göz damcıları təyin olunur.

Bu əlamətlər adətən normal hesab edilir və qısa müddət ərzində azalır.

İlk günlər və ilk həftələr:

Sağalma dövründə aşağıdakı tövsiyələrə riayət etmək vacibdir:

• Görmənin tədricən daha aydınlaşacağını nəzərə alın və səbirli olun.
• Gözünüzü ovuşdurmaqdan və ya qaşımaqdan çəkinin.
• Təyin edilmiş göz damcılarını həkimin göstərişinə uyğun şəkildə istifadə edin.
• Ağır yük qaldırmaqdan və intensiv fiziki fəaliyyətlərdən uzaq durun.
• Gözü tozdan, çirkdən və güclü işıqdan qoruyun.
• Müəyyən olunmuş nəzarət müayinələrini vaxtında keçin.

Sağalma prosesi:

• Katarakta əməliyyatından sonra tam sağalma adətən bir neçə həftə ərzində baş verir.
• Əksər pasiyentlər bir neçə gün sonra gündəlik fəaliyyətlərinə qayıda bilirlər.
• Bəzi hallarda əməliyyatdan sonra eynək və ya kontakt linzaya ehtiyac yarana bilər.
• Həkim görmə vəziyyətini qiymətləndirərək hansı növ korreksiya vasitəsinin və nə vaxt istifadə olunmasının uyğun olduğunu müəyyən edəcək.

Hansı hallarda dərhal həkimə müraciət edilməlidir?

Aşağıdakı əlamətlərdən hər hansı biri yarandıqda vaxt itirmədən oftalmoloqa müraciət etmək lazımdır:

• Görmənin qəfil zəifləməsi və ya itməsi
• Güclü göz ağrısı
• Gözdə ifadəli qızartı və ya şişkinlik
• Gözdən irinli və ya qeyri-adi axıntının gəlməsi
• İşıq çaxmaları görmək
• Görmə sahəsində üzən nöqtələrin və ya kölgələrin qəfil artması

Bu əlamətlər əməliyyatdan sonrakı ağırlaşmaların göstəricisi ola bilər və təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir.

Katarakta əməliyyatı müasir oftalmologiyada ən uğurlu cərrahi prosedurlardan biri hesab olunur. Həkim tövsiyələrinə düzgün əməl edildikdə sağalma prosesi adətən problemsiz keçir və görmə qabiliyyətində əhəmiyyətli yaxşılaşma əldə olunur.