.png)
-
Günvurma Nədir?
-
Günvurmanın Səbəbləri
-
Günvurmanın Əlamətləri
-
Günvurma Neçə Gün Davam Edir?
-
Uşaqlarda Günvurma Əlamətləri
-
Günvurmadan Necə Qorunmaq Olar?
-
Günvurmanın Müalicə Metodları
Günvurma əsasən yay aylarında havanın həddindən artıq isti keçməsi nəticəsində yaranan ciddi sağlamlıq problemidir. Bu vəziyyət körpələr də daxil olmaqla, demək olar ki, bütün yaş qruplarında müşahidə oluna bilər. Günvurma ürək, qaraciyər və böyrəklərin fəaliyyətinin pozulmasına səbəb ola bilər. Təcili tibbi yardım tələb edən bu hal barədə hər kəs məlumatlı olmalı və ilkin əlamətlərini tanımalıdır.
.webp)
Günvurma Nədir?
Günvurma (istivurma) yüksək temperatur şəraitində uzun müddət qalma nəticəsində inkişaf edən ağır bir klinik vəziyyətdir. Bu zaman bədən temperaturu həddindən artıq yüksək səviyyəyə qalxa bilər. Nəticədə orqanizmin bədən temperaturunu tənzimləyən mexanizmi pozula bilər. Normal şəraitdə orqanizm tərləmə və qan damarlarının genişlənməsi vasitəsilə artıq istiliyi xaric edərək bədən hərarətini normada saxlamağa çalışır. Günvurmanın ilkin mərhələsində tərləmə güclənsə də, vəziyyət ağırlaşdıqca tərləmə dayanır. Bədən temperaturunun aşağı düşə bilməməsi isə ilk növbədə beyin hüceyrələrində, daha sonra isə digər həyati vacib orqanlarda zədələnmələrə səbəb olur. Bu şəxslərdə şüur bulanıqlığı, hətta qarabasmalar müşahidə oluna bilər.
Günvurmanın Səbəbləri
Günvurma ilə nəticələnə bilən əsas səbəblər bunlardır:
- Günəş altında intensiv fiziki fəaliyyətlə məşğul olmaq
- Xüsusilə günəş şüalarının daha güclü olduğu saatlarda açıq havada uzun müddət qalmaq
- Rütubətin yüksək olduğu mühitlərdə olmaq
- Havanın çox isti olduğu şəraitdə həddindən artıq spirtli içki qəbul etmək
- Qalın və tünd rəngli geyimlərdən istifadə etmək
- Qidalanma və maye qəbulu balansının pozulması
Günvurmanın Əlamətləri
Günəş şüalarına və yüksək temperatura uzun müddət məruz qalmaq orqanizmdə ciddi maye və duz itkisinə səbəb olur. Bunun nəticəsində ilk olaraq güclü tərləmə və halsızlıq kimi əlamətlər meydana çıxır. Vəziyyət ağırlaşdıqca orqanizmin bədən hərarətini tənzimləmə qabiliyyəti pozulur və bədən temperaturu təhlükəli həddə yüksəlir. Günvurmanın əsas diaqnostik göstəricilərindən biri bədən hərarətinin 40°C və ya daha yüksək olmasıdır.
Günvurma zamanı aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
- Maye itkisi nəticəsində dəridə quruluq, qabıqlanma və qızartı
- Nəfəs alıb-vermənin sürətlənməsi
- Ürəkbulanma, qusma və ishal
- Əzələlərdə ağrı və qıcolmalar
- Başgicəllənmə, halsızlıq və zəiflik
- Ürəkdöyünməsinin sürətlənməsi (nəbzin artması)
- Güclü, döyüntü xarakterli baş ağrısı
- Şüur bulanıqlığı, diqqətin pozulması və nitqdə çətinlik
Günvurma Neçə Gün Davam Edir?
Günvurmanın davametmə müddəti insanın yaşından, ümumi sağlamlıq vəziyyətindən, günvurmanın ağırlıq dərəcəsindən və vaxtında görülən tədbirlərdən asılı olaraq dəyişir. Yüngül hallarda düzgün ilkin yardım göstərildikdə və orqanizm kifayət qədər dincəldikdə əlamətlər adətən bir neçə saat ərzində azalaraq tamamilə aradan qalxır.
Lakin ağır günvurma hallarında vaxtında müdaxilə edilmədikdə sağalma prosesi daha uzun çəkə bilər. Xüsusilə bədən hərarətinin yüksək olması və ciddi maye itkisi zamanı simptomlar bir neçə gün davam edə bilər. Müalicə olunmadıqda isə günvurma ağır fəsadlara səbəb ola və xəstəxanaya yerləşdirilməni zəruri edə bilər.
Bu səbəbdən günvurmanın əlamətlərini ciddiyə almaq, mümkün qədər tez müvafiq ilkin yardım göstərmək və ehtiyac yarandıqda tibbi yardıma müraciət etmək vacibdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, hər bir insanın orqanizmi yüksək temperatura fərqli reaksiya verir. Buna görə də əlamətlərin davametmə müddəti şəxsdən şəxsə dəyişə bilər.
.webp)
Uşaqlarda Günvurma Əlamətləri
Körpələr və uşaqlar günvurma baxımından yüksək risk qrupuna daxildirlər. Böyüklərdə müşahidə olunan ümumi günvurma əlamətlərinə əlavə olaraq, onlarda aşağıdakı simptomlar da rast gəlinə bilər:
- Ağız və dodaqlarda quruluq
- Daimi yuxululuq və ya həddindən artıq halsızlıq
- Yeriməkdə çətinlik, tarazlığın pozulması və tez-tez yıxılma
- Qusma
- Bədən hərarətinin yüksəlməsi
Günvurmadan Necə Qorunmaq Olar?
Günvurma düzgün profilaktik tədbirlər görüldükdə qarşısı alına bilən sağlamlıq problemidir. Günəşin zərərli təsirlərindən qorunmaq üçün zəruri hallar istisna olmaqla, günəş şüalarının ən intensiv olduğu saatlarda açıq havada uzun müddət qalmaqdan çəkinmək lazımdır. Məhz bu vaxt günəşdən gələn ultrabənövşəyi şüalar yer səthinə ən yüksək intensivliklə çatır. Həmçinin asfalt, qum və digər səthlərin günəş şüalarını əks etdirməsi nəticəsində istilik təsirinin daha da artdığı nəzərə alınmalıdır.
Günvurmadan qorunmaq üçün aşağıdakı tövsiyələrə əməl etmək məsləhətdir:
- Tərləməyə mane olmayan, nazik, açıq rəngli geyimlərə üstünlük verin
- İsti yay günlərində imkan olduqca ilıq duş qəbul edin
- Günəşə çıxmazdan ən azı 30 dəqiqə əvvəl yüksək qoruyuculuq faktoruna malik günəş kremi çəkin
- Günəşdən qorunmaq üçün papaq və gün eynəyindən istifadə edin
- Gün ərzində, əsasən su olmaqla, ən azı 2,5–3 litr maye qəbul edin
- Yay aylarında ağır və yağlı qidalardan uzaq duraraq daha yüngül qidalara üstünlük verin
- Park edilmiş avtomobildə uzun müddət qalmayın və avtomobilin kifayət qədər havalandırılmasına diqqət yetirin
Günvurmanın Müalicə Metodları
Yüngül günvurma əlamətləri müşahidə olunsa belə, bəzi hallarda mütləq tibbi yardım almaq lazımdır. Günvurma nəticəsində şüur itkisi baş veribsə və ya şəxs huşunu itiribsə, dərhal tibb müəssisəsinə müraciət edilməlidir.
Günvurma zamanı bədən hərarəti təhlükəli dərəcədə yüksəlir. Əgər ilk 30 dəqiqə ərzində bədən temperaturunu aşağı salmaq mümkün olmazsa, bu vəziyyət həyat üçün ciddi təhlükə yarada bilər. Hətta xəstənin həyatı xilas edilsə belə, qaraciyər və böyrəklərdə qalıcı zədələnmələr inkişaf edə bilər. Buna görə də ilkin tibbi yardımın vaxtında və düzgün göstərilməsi həyati əhəmiyyət daşıyır.
İlkin tibbi yardım zamanı xəstə dərhal sərin yerə aparılmalıdır. Ürəkbulanma və ya qusma meyli varsa, tənəffüs yollarının qorunması üçün yan vəziyyətdə uzadılması tövsiyə olunur. Bədən temperaturunun azalmasına kömək etmək məqsədilə xəstənin qalın və artıq geyimləri çıxarılmalı, rahat vəziyyət təmin edilməlidir.
Həkimə müraciət edən şəxslərdə diaqnozun dəqiqləşdirilməsi üçün bədən hərarəti ölçülür. Orqanizmdə maye və elektrolit itkisinin dərəcəsini qiymətləndirmək məqsədilə qan və sidik analizləri aparılır. Ciddi maye itkisi aşkar edildikdə damar daxilinə maye infuziyası tətbiq edilir. Müalicə müddətində bədən temperaturu, maye-elektrolit balansı və xəstənin ümumi vəziyyəti davamlı nəzarətdə saxlanılır.
* Bu səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün həkiminizlə məsləhətləşin. Bu səhifənin məzmununa Liv Hospitalda tibbi sağlamlıq xidməti haqqında məlumat daxil deyil .
