🛡️Sağlam Həyatın Açarı – İmmunitet Sistemi
.png)
-
İmmunitet Sistemi Nədir?
-
İmmuniteti Zəiflədən Əsas Amillər Nələrdir?
-
İmmuniteti Artırmaq Üçün Nə Etmək Lazımdır?
-
İmmunitet Artıran Qidalar Hansılardır?
-
İmmunitet Gücləndirici Vitaminlər Hansılardır?
İmmunitet sistemi zərərli mikroskopik canlılara qarşı antikor adlanan xüsusi molekulların sintezində əsas rol oynayır. İmmunitet hüceyrələr tərəfindən istehsal olunan bu antikorlar qan dövranı vasitəsilə orqanizmin müxtəlif toxumalarına yayılaraq virus və bakteriyaların zərərsizləşdirilməsinə, onların məhv edilərək bədəndən uzaqlaşdırılmasına kömək edir. Məhz bu müdafiə mexanizmi sayəsində xəstəliklərdən qorunmaq və ya xəstəliyi daha yüngül keçirmək mümkün olur. İmmunitet sisteminin güclü olması, orqanizmin müdafiə qabiliyyətinin yüksək olması deməkdir, bu da xəstəliklərdən qorunmanın əsas şərtlərindən biridir.
.webp)
İmmunitet Sistemi Nədir?
İmmunitet sistemi orqanizmi xəstəlik törədən patogenlərdən qoruyan, funksiyasını itirmiş hüceyrələri bərpa edən və ya məhv edən, eyni zamanda toxumaların sağalmasını sürətləndirən mürəkkəb müdafiə mexanizmidir. Bu sistem əsasən leykositlərdən və onlardan diferensiasiya olunmuş hüceyrələrdən ibarətdir. Xəstəliklərin qarşısı immun sistemi vasitəsilə iki əsas yolla alınır: birincisi, patogenlərin müdafiə hüceyrələri tərəfindən faqositoz yolu ilə udulması; ikincisi isə yaranmış antikorların təsiri ilə onların parçalanmasıdır.
İmmun sistemi təbbi və qazanılmış olmaqla iki əsas növə bölünür. Təbii immunitet orqanizmin ilk müdafiə xəttidir və bütün mikroskopik canlılara qarşı eyni tip cavab verir. Qazanılmış immunitet isə sonradan formalaşır və konkret mikroorqanizmlərə qarşı spesifik reaksiya ilə xarakterizə olunur. Təbii immunitetin reaksiyası və işləmə mexanizmi daha sürətli olduğu halda, qazanılmış immunitetin cavabı nisbətən gec formalaşır.
İmmuniteti Zəiflədən Əsas Amillər Nələrdir?
Orqanizmin əsas müdafiə xətti olan immunitet bəzi amillərin təsiri altında zəifləyə və nəticədə xəstəliklərlə mübarizədə kifayət qədər effektiv olmaya bilər. Xüsusilə qidalanma vərdişləri, zərərli alışqanlıqlar, stress və anksiyete immunitetin zəifləməsində mühüm rol oynayır. Bu prosesi sürətləndirən əsas faktorlar aşağıdakılardır:
- Asılılıq yaradan zərərli vərdişlər (siqaret, alkoqol, narkotik maddələr və s.)
- Sağlam olmayan qidalanma
- Bəzi viral xəstəliklər
- Stress və emosional gərginlik
- Şəkərli diabet və xərçəng kimi xəstəliklər
- Ağır infeksiyalara məruz qalma
- İmmuniteti zəiflədən dərmanların qəbulu (steroidlər, kimyaterapiya preparatları və s.)
- Yuxu rejiminin pozulması və qeyri-kafi yuxu
- Yaşın irəliləməsi
İmmunitet zəiflədikdə orqanizm bunu müxtəlif əlamətlərlə büruzə verir. Tez-tez infeksiyalara yoluxma, davamlı yorğunluq, dəridə qaşınma və qızartı, ağız və boğazda təkrarlanan yaralar, diş əti infeksiyaları, səbəbsiz çəki itkisi, həzm problemləri, köp və geniş yayılmış əzələ ağrıları bu əlamətlər sırasındadır. Bu simptomlardan bir neçəsinin eyni anda müşahidə olunması əksər hallarda immunitetin zəiflədiyinə işarə edir.
İmmuniteti Artırmaq Üçün Nə Etmək Lazımdır?
İmmunitetin güclü olması xəstəliklərə yoluxma riskini azaltmaq baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə uşaqlarda immunitetin möhkəmləndirilməsi üçün bir sıra vacib məqamlara diqqət yetirilməlidir:
- Sağlam və balanslı qidalanma: Düzgün qidalanma həm xroniki xəstəliklərin qarşısını almaqda, həm də immunitetin gücləndirilməsində mühüm rol oynayır. Emal olunmuş məhsullardan və trans yağ tərkibli qidalardan uzaq durmaq, rasiona daha çox təbii və faydalı məhsullar daxil etmək tövsiyə olunur. Şəkərin həddindən artıq qəbulu bağırsaq florasına mənfi təsir göstərə biləcəyi üçün uşaqlarda onun istifadəsi məhdudlaşdırılmalıdır. Ümumilikdə, qidalanma, yuxu rejimi və fiziki aktivlik immunitetin möhkəmlənməsində əsas amillərdir.
- Fiziki aktivlik: Müntəzəm hərəkət zamanı orqanizmdə müxtəlif hormonlar ifraz olunur və bu proses immun hüceyrələrinə müsbət təsir edir. Xüsusilə leykosit və limfositlərin sayında və aktivliyində artım müşahidə olunur. Uşaqların hərəkətsiz həyat tərzindən uzaq tutulması, onların yaşına uyğun yüngül məşqlərə yönləndirilməsi vacibdir.
- Peyvəndlərin vaxtında aparılması: Qazanılmış immunitetin güclü formalaşması üçün uşaqlara doğulduqları andan etibarən peyvəndlər vaxtında vurulmalıdır. Peyvənd cədvəlinə riayət etmək uşağın sağlamlığının qorunmasında əsas şərtlərdəndir.
- Kifayət qədər su qəbulu: Uşaqların suya ehtiyacı böyüklərlə müqayisədə daha yüksəkdir. Buna görə də onların gün ərzində yetərli miqdarda su içməsi təşviq edilməli və nəzarətdə saxlanılmalıdır.
- Keyfiyyətli və nizamlı yuxu: Yuxu immunitetə təsir edən əsas amillərdən biridir. Araşdırmalar göstərir ki, qeyri-kafi və keyfiyyətsiz yuxu infeksiyalara yoluxma riskini artırır. Yuxu zamanı sitokin adlanan zülallar sintez olunaraq qana ötürülür. Bu maddələr hüceyrələrarası əlaqəni təmin edir və immun sistemini dəstəkləyir.
- Vitamin səviyyəsinin qorunması: Vitaminlər orqanizmdə gedən biokimyəvi reaksiyalar üçün vacib olan fermentlərin tərkib hissəsidir. Bu səbəbdən də onlar immunitetin normal fəaliyyəti üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.
İmmunitet Artıran Qidalar Hansılardır?
İmmuniteti gücləndirən təbii qidalar sırasına aşağıdakılar daxildir:
- Süd və süd məhsulları
- C vitamini ilə zəngin sitrus meyvələri
- Dəmir tərkibi yüksək olan yaşıl tərəvəzlər
- A vitamini baxımından zəngin yerkökü və bibər
- Şəkərsiz tünd şokolad
- Sarımsaq və soğan
- Qaragilə və üzüm
- Yer fıstığı
- Omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngin balıq və digər dəniz məhsulları
- Sağlam bitki mənşəli yağlarla zəngin çərəzlər
- Kefir
- Zəncəfil, keşniş, sarıkök
Əgər qida vasitəsilə qəbul olunan vitaminlər kifayət etməzsə, həkim məsləhəti və nəzarəti ilə uşaqlara immuniteti dəstəkləyən qida əlavələri verilə bilər.
İmmunitet Gücləndirici Vitaminlər Hansılardır?
İmmuniteti dəstəkləyən əsas vitaminlər bunlardır:
- A vitamini – orqanizmdə antikorların sintezi üçün vacibdir.
- D vitamini – həm təbii, həm də qazanılmış immunitetin fəaliyyətini gücləndirir.
- E vitamini – güclü antioksidant təsirə malikdir və infeksiyalara qarşı mübarizədə aktiv rol oynayır.
- C vitamini – yüksək antioksidant xüsusiyyətləri ilə seçilir, oksidativ stressdən qoruyur və zədələnmiş toxumaların bərpasına kömək edir. Eyni zamanda, güclü antimikrob təsirə malikdir.
- B12 vitamini – həm sinir sistemini, həm də immuniteti dəstəkləyir.
- B6 vitamini – antikorların yaranmasında iştirak etdiyi üçün immunitetə birbaşa təsir göstərir.
İmmunitet orqanizmdəki digər sistemlərlə qarşılıqlı əlaqədə işləyən mürəkkəb mexanizmə malikdir. Bu səbəbdən onun gücləndirilməsi yalnız kompleks və davamlı yanaşma ilə mümkündür. Uşaqların sağlamlığının qorunmasında valideynlərin, xüsusilə də anaların rolu böyükdür. Eyni zamanda, tibbi müayinələr vasitəsilə vitamin və mineral çatışmazlıqları vaxtında müəyyən edilərək aradan qaldırıla bilər.
Əgər siz də övladınızın immunitetinin zəiflədiyini düşünürsünüzsə, mütləq həkimə müraciət edin. Mütəxəssis məsləhəti əsasında düzgün istiqamət seçərək uşağınızın sağlamlığını nəzarət altında saxlamaq mümkündür.
* Bu səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün həkiminizlə məsləhətləşin. Bu səhifənin məzmununa Liv Hospitalda tibbi sağlamlıq xidməti haqqında məlumat daxil deyil .
