Mammoqrafiya Müayinəsiylə Erkən Diaqnostika

Mammoqrafiya Nədir?

Mammoqrafiya süd vəzisində yaranan kütlə, kalsifikasiya və xərçəng kimi xəstəliklərin aşkarlanması üçün aşağı dozalı rentgen şüaları vasitəsilə aparılan görüntüləmə üsuludur. Mammoqrafiya süd vəzi toxumasının xüsusi rentgen cihazları vasitəsilə görüntülənməsidir. Süd vəzi xərçənginin aşkarlanması üçün tətbiq olunan ən etibarlı müayinə üsullarından biridir. Bir çox xərçəng halları əl ilə müayinə zamanı hiss edilməzdən əvvəl mammoqrafiya sayəsində aşkar olunur. Bu üsul süd vəzi xərçəngini simptomlar meydana çıxmadan, erkən mərhələdə müəyyən etməyə imkan verən ən təsirli skrininq metodudur.

Mammoqrafiyaya Kimlər Müraciət Etməlidir?

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyələrinə əsasən, mammoqrafiya müayinəsinin yaşı və aparılma tezliyi süd vəzi xərçəngi riskinə görə dəyişir.

Orta risk qrupuna daxil olan qadınlar:

• Ümumi əhali qrupunda olan 40-74 yaş arası qadınlara ildə 1 dəfə mammoqrafiya müayinəsi tövsiyə edilir. Əgər 40 yaşdan əvvəl süd vəzisi ilə bağlı hər hansı şikayət və ya risk faktoru mövcud deyilsə, rutin skrininq müayinəsinə ehtiyac yoxdur.

Yüksək risk qrupuna daxil olan şəxslər:

• Birinci dərəcəli qohumunda süd vəzi xərçəngi olanlar
• BRCA1 və ya BRCA2 gen mutasiyası daşıyan şəxslər
• Süd vəzi toxuması sıx olan qadınlar

Bu risk qrupunda müayinələr adətən 30-35 yaşdan etibarən başlanır. Müayinənin tezliyi isə həkimin qiymətləndirməsinə uyğun olaraq ildə 1 dəfə və ya daha sıx şəkildə planlaşdırıla bilər.

Mammoqrafiyanın Növləri Hansılardır?

1. Rəqəmsal mammoqrafiya: Bu üsulda görüntülər rəqəmsal formatda əldə olunur və daha aydın nəticələr verir. Xüsusilə sıx süd vəzi toxumasına malik qadınlarda daha effektiv hesab edilir.
2. Tomosintez (3D mammoqrafiya): Tomosintez zamanı süd vəzi müxtəlif qatlar şəklində görüntülənir və 3D görüntülər əldə edilir. Bu texnologiya süd vəzi toxumasının arxasında gizlənə bilən kütlələrin daha dəqiq aşkarlanmasına imkan yaradır. Hazırda ən yüksək dəqiqlik göstəricilərinə malik mammoqrafiya üsullarından biridir.
3. Ənənəvi mammoqrafiya: Ənənəvi mammoqrafiya üsulu olsa da, texnologiyanın inkişafı ilə birlikdə getdikcə rəqəmsal mammoqrafiya ilə əvəz olunur.

Mammoqrafiya Necə Aparılır?

✅ Pasiyent cihazın qarşısında ayaqüstə dayanır

✅ Süd vəzi xüsusi lövhələr arasında yüngül şəkildə sıxılır

✅ Müayinə adətən 10-15 dəqiqə davam edir

✅ Prosedur ağrılı deyil, sadəcə qısa müddətli təzyiq hissi yarana bilər

✅ Xüsusi hazırlıq tələb olunmur və müayinədən sonra gündəlik həyata dərhal qayıtmaq mümkündür

Hansı Xəstəliklərin Diaqnozu Mammoqrafiya ilə Qoyulur?

Mammoqrafiya süd vəzi toxumasında yaranan bir sıra patoloji dəyişikliklərin erkən mərhələdə müəyyən edilməsinə imkan verir. Bu müayinə vasitəsilə aşağıdakı vəziyyətlər aşkar edilə bilər:

• Süd vəzi xərçəngi
• Fibrokistik dəyişikliklər
• Kistalar
• Kalsifikasiyalar (kalsium çöküntüləri)
• Yağ nekrozu
• Süd vəzilərində asimmetriya

Mammoqrafiya Nəticələrinin İzahı

Mammoqrafiya nəticələrinin dəyərləndirilməsində BI-RADS adlı beynəlxalq təsnifat sistemindən istifadə olunur. Bu sistem 0-dan 6-ya qədər kateqoriyalara bölünür və aşkarlanan dəyişikliklərin xüsusiyyətlərini müəyyən etməyə kömək edir.

• BI-RADS 0: Radioloq süd vəzi toxumasında şübhəli dəyişiklik müşahidə etmiş ola bilər, lakin dəqiq qiymətləndirmə üçün əlavə müayinələrə ehtiyac yaranır. Bu zaman diaqnostik mammoqrafiya və ya ultrasəs müayinəsi tələb oluna bilər.
• BI-RADS 1: Əhəmiyyətli hər hansı anormal dəyişiklik aşkarlanmadığını göstərir. Süd vəzisində kütlə və ya başqa patoloji tapıntı müşahidə edilmir. Nəticə normal və neqativ hesab olunur.
• BI-RADS 2: Bu kateqoriyada xoşxassəli dəyişikliklər müəyyən edilir. Bunlara kista və ya limfa düyünləri kimi xərçənglə əlaqəsi olmayan strukturlar aid ola bilər. Nəticələr gələcək müayinələrlə müqayisə aparılması üçün qeydiyyatda saxlanılır.
• BI-RADS 3: Adətən diaqnostik məqsədlə aparılan mammoqrafiyada verilir. Aşkarlanan dəyişikliklərin böyük ehtimalla xoşxassəli olduğu düşünülür. Lakin tam əminlik olmadığı üçün müəyyən müddətdən sonra təkrar mammoqrafiya müayinəsi tövsiyə oluna bilər.
• BI-RADS 4: Müayinədə aşkarlanan dəyişikliklərin xərçəng olma ehtimalı olduğunu göstərir. Dəqiq diaqnoz qoymaq üçün süd vəzi biopsiyası tövsiyə edilə bilər. Bu kateqoriya daxilində risk aşağı, orta və ya yüksək səviyyədə qiymətləndirilə bilər.
• BI-RADS 5: Aşkarlanan tapıntıların xərçəngə çox bənzədiyini və yüksək ehtimalla bədxassəli olduğunu göstərir. Bu halda süd vəzi biopsiyası aparılması məsləhət görülür.
• BI-RADS 6: Daha əvvəl biopsiya nəticəsində süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulmuş şəxslər üçün istifadə edilir. Bu kateqoriya əsasən xəstənin tətbiq olunan müalicəyə necə cavab verdiyini qiymətləndirmək məqsədi daşıyır.
  

mammoqrafiya

tomosintez

usm

süd vəzi xəstəlikləri