Qalxanabənzər Vəzi Haqqında Bilmədikləriniz
-
Qalxanabənzər Vəzi Nədir?
-
Qalxanabənzər Vəzi Xəstəliklərinin Əlamətləri
-
Qalxanabənzər Vəzi Xəstəlikləri Hansılardır?
-
Qalxanvari Vəz Xəstəliklərinin Müalicəsi Necə Həyata Keçirilir?
.webp)
Qalxanabənzər Vəzi Nədir?
Qalxanabənzər vəzi boyunun ön hissəsində yerləşən və orqanizmin maddələr mübadiləsini tənzimləyən vacib bir vəzdir. Boğazın aşağı hissəsində yerləşən bu vəz orta hesabla 20 qram ağırlığında olur və orqanizm üçün həyati əhəmiyyət daşıyan hormonlar ifraz edir. Həmin hormonlar metabolizmanın sürəti, enerji balansı, bədən temperaturunun tənzimlənməsi, ürək döyüntülərinin ritmi, əzələ fəaliyyəti və bir çox digər bioloji proseslərin düzgün işləməsində mühüm rol oynayır.
Qalxanabənzər və ya Tiroid vəzinin fəaliyyəti beyində yerləşən hipofiz vəzisindən ifraz olunan TSH (Tiroid Stimullaşdırıcı Hormon) vasitəsilə idarə olunur. TSH qan dövranı ilə tiroid vəzinə çatır və hormon istehsalını stimullaşdıraraq vəzin normal fəaliyyətini təmin edir.
Qalxanabənzər Vəzi Xəstəliklərinin Əlamətləri
Tiroid xəstəliklərinin əlamətləri problemin səbəbindən və ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq fərqlənə bilər. Bəzi insanlarda simptomlar yüngül olur və uzun müddət diqqətdən kənarda qala bilər. Digər hallarda isə əlamətlər daha kəskin şəkildə ortaya çıxaraq gündəlik həyata ciddi təsir göstərə bilər.
Bu əlamətlər qalxanabənzər vəzinin həddindən artıq aktiv (hipertiroidizm) və ya passiv fəaliyyət göstərməsi (hipotiroidizm) zamanı müşahidə olunur. Tiroid hormonlarının normadan yüksək olması, yəni hipertiroidizm zamanı sürətli ürək döyüntüsü, çəki itkisi, əsəbilik, titrəmə, tərləmənin artması və gözlərdə şişkinlik və ya çıxıqlıq kimi əlamətlər yarana bilər.
Hipertiroidizm (həddindən artıq tiroid hormon)
- Sürətli çəki itkisi
- Ürək döyüntüsünün sürətlənməsi və çarpıntı
- Tərləmənin artması
- Tez-tez sidiyə çıxma
- Əsəbilik, narahatlıq və gərginlik hissi
- Əzələ zəifliyi və əllərdə titrəmə
- Yuxusuzluq
- Gözlərdə şişkinlik və ya irəli çıxma (xüsusilə Graves xəstəliyində)
- Dərinin nazikləşməsi və istiyə həssaslıq
Hipotiroidizm (həddindən az tiroid hormon)
- Daimi yorğunluq və enerji azalması
- Sürətli çəki artımı və ya çəki verməkdə çətinlik
- Soyuğa qarşı dözümsüzlük
- Qəbizlik
- Depressiya, kədərli əhval-ruhiyyə
- Saç tökülməsi və dırnaqların tez sınması
- Dərinin quruluğu və qaşınma
- Diqqət toplamaqda çətinlik
- Qadınlarda aybaşı pozğunluqları
- Əzələ ağrıları və oynaq sərtliyi
Qeyd etmək lazımdır ki, bu əlamətlər hər kəsdə eyni şəkildə ortaya çıxmaya bilər. Bundan əlavə, tiroid pozğunluqları bəzən digər sağlamlıq problemlərinə bənzər simptomlarla müşayiət olunduğu üçün dəqiq diaqnoz üçün mütləq həkim müayinəsi vacibdir.
Qalxanabənzər Vəzi Xəstəlikləri Hansılardır?
Qalxanvari vəz xəstəlikləri tiroid vəzinin fəaliyyətini pozan tibbi problemlərdir. Bu xəstəliklər vəzin normal işləmə mexanizmini pozaraq tiroid hormonlarının istehsalına, ifrazına və ya orqanizmdə təsir mexanizminə mənfi təsir göstərə bilər. Tiroid hormonları maddələr mübadiləsindən tutmuş enerji balansına qədər bir çox vacib prosesi tənzimlədiyi üçün bu sahədə yaranan pozğunluqlar ümumi sağlamlığa ciddi təsir edə bilər.
Ən çox rast gəlinən tiroid xəstəliklərindən bəziləri aşağıda göstərilmişdir:
Hipotiroidizm – qalxanabənzər vəzin kifayət qədər fəaliyyət göstərmədiyi vəziyyətdir. Bu zaman tiroid hormonları az miqdarda istehsal olunur və ya orqanizmə kifayət qədər ötürülmür.
Hipertiroidizm – tiroid vəzinin həddindən artıq aktiv olması ilə xarakterizə olunur. Autoimmun mənşəli Graves xəstəliyi və ya tiroid düyünləri bu vəziyyətin əsas səbəbləri arasında yer alır.
Haşimoto xəstəliyi – autoimmun xarakterli tiroid xəstəliyidir. Bu zaman immun sistem tiroid vəzini yad toxuma kimi qəbul edərək ona qarşı anticisimlər yaradır və vəzin funksiyası tədricən zəifləyir.
Graves xəstəliyi – tiroid vəzinin normadan artıq hormon ifraz etdiyi autoimmun bir xəstəlikdir və hipertiroidizmin ən çox rast gəlinən səbəblərindən biridir.
Tiroid xərçəngi – tiroid vəzisindəki hüceyrələrin nəzarətsiz şəkildə böyüməsi və çoxalması nəticəsində yaranır. Əlamətlərinə boğazda şişlik və ya düyün, boyun nahiyəsində ağrı, səs dəyişiklikləri və boyun limfa vəzilərində böyümə daxil ola bilər.
Tiroid düyünləri – tiroid vəzisində yaranan kütlə və ya düyünlərdir. Əksər hallarda xoşxassəli olur, lakin nadir hallarda bədxassəli xarakter daşıya bilər.
Subakut tiroidit – tiroid vəzinin müvəqqəti iltihabı ilə müşayiət olunan vəziyyətdir və bir müddət hipertiroidizm əlamətlərinə səbəb ola bilər.
Tiroid xəstəliklərinin əlamətləri və gedişi fərqli ola bilər. Dəqiq diaqnoz və düzgün müalicə planı üçün mütləq endokrinoloq müayinəsi tövsiyə olunur.
.webp)
Qalxanvari Vəz Xəstəliklərinin Müalicəsi Necə Həyata Keçirilir?
Tiroid xəstəliklərinin müalicə üsulu problemin növündən, ağırlıq dərəcəsindən və pasiyentin fərdi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq dəyişir. Hər bir xəstə üçün müalicə planı fərdi şəkildə müəyyən edilir. Aşağıda ən çox rast gəlinən tiroid xəstəliklərinin müalicə yanaşmaları təqdim olunur.
Hipotiroidizmin müalicəsi:
Hipotiroidizmin müalicəsində əsasən levotiroksin (L-tiroksin) adlı sintetik tiroid hormonu təyin edilir. Bu preparat orqanizmdə çatışmayan tiroid hormonlarını əvəz etməyə kömək edir. Müalicə müddətində mütəmadi olaraq qan analizləri aparılır və hormon səviyyələri nəzarətdə saxlanılır. Doza miqdarı pasiyentin ehtiyacına uyğun olaraq həkim tərəfindən tənzimlənir.
Hipertiroidizmin müalicəsi:
Hipertiroidizmin müalicəsində tiroid hormonlarının istehsalını azaltmağa yönəlmiş müxtəlif üsullardan istifadə olunur. Bunlara dərman müalicəsi, radioaktiv yod terapiyası və bəzi hallarda tiroid vəzi üzərində cərrahi müdaxilə daxildir. Hansı üsulun seçiləcəyi xəstəliyin səbəbinə və şiddətinə görə müəyyən edilir.
Qalxanabənzər vəzi xərçəngi müalicəsi:
Tiroid xərçənginin müalicəsi şişin növü və mərhələsindən asılı olaraq dəyişir. Müalicə planına cərrahi əməliyyat, şüa terapiyası, radioaktiv yod müalicəsi və bəzi hallarda kimyaterapiya daxil ola bilər. Seçilən müalicə üsulu xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınmaqla planlaşdırılır.
Tiroid düyünlərinin müalicəsi:
Xoşxassəli tiroid düyünləri adətən xüsusi müalicə tələb etmir və müntəzəm müşahidə altında saxlanılır. Lakin düyünlərin ölçüsü artarsa və ya hər hansı narahatlıq yaradan əlamətlərə səbəb olarsa, cərrahi yolla çıxarılması tövsiyə oluna bilər. Nadir hallarda radioaktiv yod müalicəsindən də istifadə edilir.
Haşimoto xəstəliyinin müalicəsi:
Haşimoto xəstəliyi hipotiroidizmə səbəb olduqda, müalicə əsasən levotiroksin kimi tiroid hormonu preparatları ilə aparılır. Məqsəd hormon balansını bərpa etmək və xəstəliyin yaratdığı əlamətləri nəzarət altına almaqdır. Müalicə müddətində pasiyentin vəziyyəti mütəmadi olaraq izlənilir.
* Bu səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün həkiminizlə məsləhətləşin. Bu səhifənin məzmununa Liv Hospitalda tibbi sağlamlıq xidməti haqqında məlumat daxil deyil .
