Serebral İflic Nədir?

Serebral iflic hamiləlik dövründə, doğuş zamanı və ya doğuşdan sonrakı erkən mərhələdə beyində motor funksiyalara cavabdeh sahələrin zədələnməsi nəticəsində yaranan nevroloji pozuntudur. Bu vəziyyət əzələ tonusuna, hərəkətlərin idarə olunmasına və koordinasiyaya mənfi təsir göstərir.

Beynin motor mərkəzində baş verən zədələnmə səbəbindən pasiyentlərdə adətən əzələ zəifliyi, tarazlıq problemləri, əzələlərin sərtliyi və qeyri-iradi hərəkətlər müşahidə olunur. Serebral iflic həm prenatal, həm də postnatal dövrdə baş verən beyin zədələri ilə əlaqəli şəkildə inkişaf edə bilər. Xəstəlik istənilən yaşda müşahidə oluna bilsə də, əksər hallarda diaqnoz uşaqlıq dövründə qoyulur.

Serebral İflic Nədən Yaranır?

Serebral iflic beynin hərəkət, duruş və tarazlığı tənzimləyən sahələrində hamiləlik dövründə, doğuş zamanı və ya doğuşdan sonra baş verən zədələnmə və ya anormal inkişaf nəticəsində meydana çıxan bir vəziyyətdir. Bu zədələnmənin əsas səbəblərindən biri çox vaxt beynin kifayət qədər oksigenlə təmin olunmamasıdır.

Hamiləlik dövründə yaranan səbəblər:

Genetik pozuntular: Bəzi irsi xəstəliklər beynin normal inkişafına təsir edərək serebral iflicin yaranmasına səbəb ola bilər.
İnfeksiyalar: Ananın hamiləlik zamanı keçirdiyi müəyyən infeksiyalar (qızılca, toksoplazma) dölün beynində zədələnmə yarada bilər.
Qanaxmalar: Hamiləlik dövründə plasentada və ya döldə baş verən qanaxmalar beyinə oksigen çatmasını azaldaraq zədələnməyə gətirib çıxara bilər.
Qidalanma pozuntuları: Ananın yetərsiz və balanssız qidalanması dölün beyin inkişafına mənfi təsir göstərə bilər.

Doğuş zamanı baş verən səbəblər:

Oksigen çatışmazlığı: Doğuş prosesində körpənin kifayət qədər oksigen almaması beyin hüceyrələrinin zədələnməsi ilə nəticələnə bilər.
Doğuş travmaları: Körpənin baş nahiyəsinə düşən zərbələr və ya doğuş zamanı tibbi alətlərdən istifadə beyin zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Vaxtından əvvəl doğuş: Vaxtından əvvəl dünyaya gələn körpələrdə beyin damarları tam formalaşmadığı üçün qanaxma riski daha yüksək olur.

Doğuşdan sonra yaranan səbəblər:

Beyin infeksiyaları: Meningit kimi infeksiyalar beyində ciddi zədələnməyə səbəb ola bilər.
Baş travmaları: Yıxılma və ya zərbə nəticəsində yaranan baş travmaları beyin toxumasına ziyan verə bilər.
Sarılıq: Yenidoğulmuş körpələrdə sarılıq vaxtında müalicə olunmadıqda beyinə mənfi təsir göstərə bilər.

Serebral İflicin Əlamətləri

Serebral iflicin əlamətləri insana görə dəyişə bilər, lakin ümumilikdə hərəkət, duruş və əzələ tonusunda pozuntularla özünü göstərir. Bu əlamətlərə əzələlərin həddindən artıq gərgin və ya əksinə, həddən artıq boş olması, hərəkətlərin icrasında çətinlik, tarazlıq problemləri, koordinasiya pozğunluğu, nitqdə çətinlik, udma problemləri, öyrənmə çətinlikləri və epilepsiya kimi nevroloji hallar daxildir.

Körpələrdə isə daha çox motor inkişafın ləngiməsi, iməkləməkdə və ya yeriməkdə çətinlik kimi əlamətlər diqqəti cəlb edir.

Serebral İflicin Hansı Növləri Var?

Serebral iflic beynin müxtəlif nahiyələrini zədələdiyi üçün bir neçə fərqli formada özünü göstərə bilər. Ümumilikdə bu xəstəliyin spastik, atetoid, ataksik, hipotonik və qarışıq tip olmaqla beş əsas növü ayırd edilir. Hər bir tip spesifik hərəkət pozuntuları ilə xarakterizə olunur.

Spastik serebral iflic: Bu, ən çox rast gəlinən formadır və serebral iflicli şəxslərin təxminən 80%-ni əhatə edir. Əzələlərin sərtləşməsi, reflekslərin həddindən artıq güclənməsi və hərəkətdə çətinliklərlə müşayiət olunur. Bu tipdə olan insanlarda yeriyərkən dizlərin bükülməsi və ya ayaqların qayçıvari hərəkət etməsi kimi anormallıqlar müşahidə oluna bilər.

Atetoid serebral iflic: Bu tipdə pasiyentlər bədən hərəkətlərini idarə etməkdə çətinlik çəkirlər. Əllərdə, qollarda və ayaqlarda qeyri-iradi, qeyri-normal hərəkətlər meydana çıxır. Hərəkətlər yavaş və burulma şəklində, yaxud sürətli və nizamsız ola bilər. Bu vəziyyət yeriməyi, oturmağı, udmanı və danışığı çətinləşdirə bilər.

Hipotonik serebral iflic: Bu forma əzələ tonusunun azalması ilə xarakterizə olunur və əzələlər həddindən artıq boş olur. Bu tip körpələrdə başın saxlanılması zəif olur, bəzən nəfəsalma çətinliyi də müşahidə edilir. Həmçinin nitq problemləri, zəif reflekslər və yerimə pozuntuları da rast gəlinə bilər.

Ataksik serebral iflic: Ən az rast gəlinən növdür, əsasən tarazlıq və dərinlik hissinin pozulması ilə seçilir. Hərəkətlər adətən qeyri-dəqiq və uyğunsuz görünür. Bu şəxslərdə koordinasiya problemləri olur, nəticədə yerimək, əşyaları tutmaq və yazmaq kimi fəaliyyətləri yerinə yetirməkdə çətinlik yaranır.

Qarışıq tip serebral iflic: Bəzi hallarda bir neçə tipə aid əlamətlər eyni anda müşahidə olunur. Bu vəziyyət qarışıq serebral iflic adlanır. Ən çox rast gəlinən variant spastik və atetoid formaların birlikdə olduğu hallardır.

Serebral İflic Diaqnozu Necə Qoyulur?

Serebral iflicin diaqnozu, əsasən uşağın motor inkişafı və hərəkət qabiliyyətlərinin müşahidəsi əsasında müəyyən edilir. Diaqnostik proses fiziki müayinə ilə başlayır, bu zaman həkim əzələ tonusunu, refleksləri, hərəkətləri və tarazlığı qiymətləndirir.

Bundan əlavə, serebral iflicə səbəb ola biləcək beyin zədələnməsini aşkar etmək üçün maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT) və ya kompüter tomoqrafiyası (KT) kimi görüntüləmə üsullarından istifadə olunur. Bəzi hallarda genetik və ya metabolik testlər də təyin edilə bilər.

Adətən diaqnoz körpəlik və ya erkən uşaqlıq dövründə qoyulur. Bunun səbəbi həmin mərhələdə motor inkişaf gecikmələrinin və əzələ problemlərinin daha aydın şəkildə üzə çıxmasıdır. Qoyulan diaqnoz zamanı uşağın klinik vəziyyəti və müşahidə olunan əlamətlər serebral iflicin növünün, ağırlıq dərəcəsinin müəyyənləşdirilməsində mühüm rol oynayır.

Serebral İflicin Müalicəsi Necə Həyata Keçirilir?

Serebral iflicin müalicəsi xəstəliyin növünə, ağırlıq dərəcəsinə və pasiyentin ehtiyaclarına uyğun şəkildə fərdiləşdirilmiş yanaşma tələb edir. Müalicənin əsas məqsədi əlamətləri nəzarətdə saxlamaq və pasiyentin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqdır. Bu məqsədlə müxtəlif müalicə üsullarından istifadə olunur:

Kök hüceyrə ilə müalicə: Kök hüceyrə terapiyası serebral iflicli fərdlərdə həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması və xəstəliyin gedişatının yavaşladılması üçün tətbiq oluna bilər. Müalicə prosesi göbək ciyəsi toxumasından əldə edilən kök hüceyrə tətbiqlərini, kök hüceyrələrə əsaslanan ekzossom terapiyasını və ilk iki dozadan sonra əldə olunan irəliləyişə əsasən müalicə planının tənzimlənməsini əhatə edir.
Fizioterapiya: Əzələ zəifliyinin aradan qaldırılması, hərəkət məhdudiyyətlərinin azaldılması və koordinasiyanın yaxşılaşdırılması üçün ən vacib üsullardan biridir. Fizioterapevtlər əzələ gücünü artırmaq, elastikliyi yaxşılaşdırmaq, tarazlığı bərpa etmək üçün xüsusi məşqlər və texnikalar tətbiq edirlər.
Erqoterapiya: Gündəlik həyat fəaliyyətlərində daha müstəqil olmaq üçün əl bacarıqlarını və beynin motor funksiyaları inkişaf etdirməyə yönəlmiş məşğələləri əhatə edir.
Nitq terapiyası: Serebral iflic nitq və dil inkişafına təsir göstərə bildiyi üçün bu terapiya ünsiyyət bacarıqlarını gücləndirməyə və udma problemlərini azaltmağa kömək edir.
Dərman müalicəsi: Əzələ spazmları və spastikliyin azaldılması üçün əzələ boşaldıcı preparatlardan istifadə oluna bilər. Eyni zamanda epileptik tutmaların qarşısını almaq üçün antiepileptik dərmanlar təyin edilir.
Cərrahi müdaxilə: Ağır spastiklik və ya skelet sistemi deformasiyaları olduqda, əzələlərin boşaldılması və ya anormal skelet quruluşunun düzəldilməsi üçün əməliyyat lazım ola bilər. Məsələn, ortopedik əməliyyatlar ayaqlarda əzələ qısalmasının aradan qaldırılması məqsədilə aparılır.
Botulinum toksini (Botoks) müalicəsi: Bu inyeksiyalar əzələlərin boşalmasına, spastikliyin və ağrının azalmasına kömək edir.
Ailə dəstəyi və psixoloji yardım: Serebral iflicli şəxslər və onların ailələri üçün psixoloji dəstək və maarifləndirmə mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ailələrin müalicə prosesinə uyğunlaşması və düzgün yanaşma göstərməsi üçün peşəkar dəstək almaları vacibdir.

* Bu məzmunun yaradılmasında Liv Hospital Redaksiya Heyəti Bu məzmunun nəşrinə öz töhfəsini vermişdir .
* Bu səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün həkiminizlə məsləhətləşin. Bu səhifənin məzmununa Liv Hospitalda tibbi sağlamlıq xidməti haqqında məlumat daxil deyil .