Suçiçəyi Nədir?

Suçiçəyi tibbdə Varicella Zoster virusunun törətdiyi, yoluxucu viral xəstəlikdir. İnsanlarda rast gəlinən ən geniş yayılmış virus infeksiyalarından biri hesab olunur. İnsan sağlamlığına təsir edən ən yaygın viral infeksiyalardan biri hesab olunan suçiçəyinə, əsasən uşaq yaşlarında rast gəlinsə də, böyüklərdə suçiçəyi halları da müşahidə olunur. "Hər kəs mütləq suçiçəyi keçirməlidirmi?" sualına gəldikdə isə cavab birmənalı deyil. Həqiqətən də bir çox insan bu xəstəliyə yoluxur, lakin bəzi şəxslər ömür boyu bu infeksiya ilə qarşılaşmadan yaşaya bilərlər.

Suçiçəyi əsasən hava-damcı yolu ilə yayılır. Yoluxmuş şəxs öskürərkən, asqırarkən və ya suçiçəyi səpkilərini qaşıdıqda virus havaya yayılaraq digər insanlara keçə bilər. Xəstəliyin ümumi gedişatı əlamətlərin başlanmasından sonra adətən 1–2 həftə davam edir. Suçiçəyinin ilk əlamətləri yoluxmadan təxminən 10–21 gün sonra ortaya çıxır. Bu mərhələ inkubasiya dövrü adlanır və həmin vaxt şəxsdə heç bir narahatlıq müşahidə olunmur.

İnkubasiya dövrü başa çatdıqdan sonra xəstəliyin erkən əlamətləri özünü göstərməyə başlayır. Bu mərhələdə qızdırma, halsızlıq, baş ağrısı və iştahsızlıq kimi ümumi simptomlar müşahidə oluna bilər. Əlamətlərin başlamasından təxminən 1–2 gün sonra dəridə qızarmış və qaşınan səpkilər əmələ gəlir. Bu səpkilər qısa müddətdə içi maye ilə dolu qabarcıqlara çevrilir. Qabarcıqların maye ilə dolu olduğu dövr xəstəliyin ən keçici mərhələsi hesab olunur. Bu zaman yeni qabarcıqlar yaranmağa davam edə, mövcud olanlar isə böyüyə bilər. Zaman keçdikcə qabarcıqlar quruyur, qabıq bağlayır və yaraya çevrilir. Yaralar tədricən sağalır, qabıqlar töküldükdən sonra isə dəri əvvəlki normal vəziyyətinə qayıdır.

Suçiçəyinin İlkin Əlamətləri

Suçiçəyi adətən qızdırma, halsızlıq, baş ağrısı, iştahsızlıq və dəridə qaşınma ilə müşayiət olunan qırmızı səpkilərlə özünü göstərir. Bu səpkilər zamanla içi maye ilə dolu qabarcıqlara çevrilə bilər. Qabarcıqlar partladıqdan sonra isə dəridə qabıqlanma və yaralar əmələ gəlir. Suçiçəyinə xas olan əsas əlamətlər aşağıdakılardır:

Qızdırma
Yorğunluq və ümumi halsızlıq
Baş ağrısı
İştahanın azalması
Ürəkbulanma
Dəridə qırmızı və qaşınan səpkilər
İçi maye ilə dolu qabarcıqlar
Qabarcıqların partlamasından sonra yaranan yaralar

Suçiçəyi kimi səpkili xəstəliklər uşaqlıq dövründə daha tez-tez müşahidə olunur. Altıncı xəstəlik də oxşar şəkildə səpkilərlə gedən viral infeksiyalara nümunə göstərilə bilər.

Uşaqlarda Suçiçəyi Əlamətləri

Körpələrdə suçiçəyinin əlamətləri böyüklərlə müqayisədə bir qədər fərqli şəkildə üzə çıxa bilər. Ən çox rast gəlinən simptomlar bunlardır:

Yüngül qızdırma: Xəstəlik yeni başladıqda körpələrdə az dərəcəli qızdırma müşahidə oluna bilər. Adətən bu qızdırma yüksək olmur.
Narahatlıq: Suçiçəyinin ilkin mərhələsində körpələrdə səbəbsiz ağlama, əsəbilik, narahat davranışlar ortaya çıxa bilər. Bu hal çox vaxt qızdırma və ümumi diskomfort hissi ilə əlaqəlidir.
Qırmızı ləkələr: Yoluxmanın erkən dövründə körpənin bədənində xırda qırmızı ləkələr görünə bilər. Bu ləkələr qabarcıqlar əmələ gəlməzdən əvvəl daha aydın seçilir.
Qabarcıqlar və içi maye ilə dolu səpkilər: Xəstəlik irəlilədikcə dəridə qabarcıqlar yaranır və onların içi şəffaf maye ilə dolur. Bu səpkilər adətən qaşınma yaradır və bədənin müxtəlif nahiyələrinə yayıla bilər.
Qabıqlanma və quruma: Qabarcıqlar partladıqdan sonra dəridə qabıq əmələ gəlir. Zamanla səpkilər quruyur və qabıqlar öz-özünə tökülür.
Ümumi halsızlıq: Suçiçəyi zamanı körpənin ümumi vəziyyətində pisləşmə müşahidə oluna bilər. İştahsızlıq, halsızlıq və narahatlıq bu dövrdə tez-tez rast gəlinən əlamətlərdəndir.

Suçiçəyi Necə Yoluxur?

Bu xəstəliyin yayılma səbəbləri virusun olduqca asan ötürülməsinə şərait yaradır. Xüsusilə yoluxuculuğun yüksək olduğu mərhələdə yəni qabarcıqlar əmələ gəldikdə və qabıq bağlama prosesi başladıqda şəxsi gigiyenaya və təmaslara diqqət yetirmək böyük əhəmiyyət daşıyır. Görülən qoruyucu tədbirlər xəstəliyin yayılmasının qarşısını almaqda mühüm rol oynaya bilər. Suçiçəyinin əsas yoluxma yolları bunlardır:

Damcı yolu ilə yoluxma: Yoluxmuş şəxs öskürərkən, asqırarkən və ya danışarkən virus daşıyan xırda damcılar havaya yayılır. Bu damcıların başqa insanlar tərəfindən nəfəs yolu ilə qəbul edilməsi və ya ağız-burun nahiyəsi ilə təması yoluxmaya səbəb ola bilər.
Birbaşa təmas: Xəstə şəxsin dərisindəki qabarcıqlara və ya qabıqlara birbaşa toxunmaq virusun ötürülmə riskini artırır. Xüsusilə qabarcıqların partladığı və ya qabıqlaşdığı dövrlərdə bu risk daha yüksək olur.
Havada olan infeksion hissəciklər: Qabarcıqlar qaşındıqda və ya partladıqda maye tərkibli mikroskopik hissəciklər havada qala bilər. Bu hissəciklərlə təmas və ya onların nəfəs yolu ilə qəbul edilməsi yoluxmaya səbəb ola bilər.
Xəstənin istifadə etdiyi əşyalarla təmas: Yoluxmuş şəxsin istifadə etdiyi məişət əşyaları və səthlər üzərində virus qala bilər. Bu səthlərə toxunduqdan sonra əllər yuyulmadan ağız, burun və ya gözlərə toxunulduqda virus orqanizmə keçə bilər.
Xəstənin geyim və yataq dəstlərindən istifadə: Yoluxmuş şəxsin geyimləri və yataq ləvazimatları da virus daşıya bilər. Bu əşyalara toxunduqdan sonra əllər yuyulmadan üz və ya ağız nahiyəsinə toxunmaq yoluxma riskini artırır.

Suçiçəyinin Müalicəsi

Suçiçəyi adətən simptomatik müalicə ilə nəzarətdə saxlanılır. Çünki bu xəstəlik çox vaxt xüsusi müdaxilə olmadan, öz-özünə sağalır. Suçiçəyi zamanı tətbiq oluna bilən əsas müalicə və baxım üsulları bunlardır:

Qızdırma və ağrıların azaldılması: Xəstəliyin ilk mərhələlərində qızdırma və bədən ağrıları tez-tez müşahidə olunur. Bu hallarda həkimin tövsiyəsi ilə qızdırmasalıcı və ağrıkəsici preparatlardan istifadə oluna bilər.
Gigiyenaya diqqət: Qabarcıqların qaşınması və ya zorla partladılması ikinci dərəcəli infeksiya riskini artırır. Buna görə dırnaqlar qısa saxlanılmalıdır. Uşaqlarda qaşınmanın qarşısını almaq üçün əlcək və ya yumşaq dırnaq qoruyucularından istifadə edilə bilər.
Qaşıntının yüngülləşdirilməsi: Qaşıntını azaltmaq məqsədilə antihistamin preparatlar təyin oluna bilər. Bundan əlavə, həkim məsləhəti ilə ilıq vannalar və ya xüsusi losyonlar qabarcıqların yaratdığı narahatlığı azalda bilər.
Maye qəbulu: Suçiçəyi zamanı orqanizmin susuz qalmasının qarşısını almaq üçün kifayət qədər maye qəbul etmək vacibdir. Xüsusilə yüksək qızdırması olan və ya ağız boşluğundakı səpkilər səbəbindən maye qəbulunda çətinlik çəkən şəxslərdə əlavə maye qəbulu lazım ola bilər.
Qabarcıqlara düzgün qulluq: Qabarcıqlar partladıqda və ya qabıq bağladıqda infeksiya riskini azaltmaq üçün həmin sahələrin təmiz və quru saxlanılması önəmlidir. Sağalma prosesini sürətləndirmək məqsədilə antiseptik tərkibli maz və ya kremlərdən istifadə oluna bilər.
İz qalmaması üçün tədbirlər: Qabıqların öz-özünə düşməsinə imkan vermək dəri üzərində qalıcı izlərin yaranma riskini azaldır. Qabıqları qoparmaq və ya zorla təmizləmək dərinin sağalma prosesinə mənfi təsir göstərə bilər.
İmmunoqlobulin müalicəsi: İmmuniteti zəif olan şəxslərdə və ya hamilə qadınlarda suçiçəyi daha ağır keçə bilər. Belə hallarda tətbiq edilən immunoqlobulin müalicəsi xəstəliyin gedişatını yüngülləşdirməyə kömək edə bilər.

Suçiçəyindən Necə Qorunmaq Olar?

Suçiçəyi peyvəndi Varizella Zoster virusuna (VZV) qarşı immunitet formalaşdıran qoruyucu peyvənddir. Bu peyvənd xəstəliyin yayılmasının qarşısını almaq və ağırlaşmaların yaranma riskini minimuma endirmək məqsədilə tövsiyə olunur. Suçiçəyi peyvəndi əsasən uşaqlıq dövründə tətbiq edilir. Körpələrdə ilk doza adətən 12–15 aylıq dövrdə vurulur. İkinci doza isə 4–6 yaş aralığında tətbiq olunur və peyvəndin qoruyuculuq səviyyəsini artırmaq üçün vacib hesab edilir. Bununla belə, peyvəndləmə vaxtı və dozaların sayı ölkələr üzrə, həmçinin mövcud səhiyyə siyasəti və rəsmi tövsiyələrə əsasən dəyişə bilər.

Suçiçəyi peyvəndinin əsas məqsədi xəstəliyin ağır fəsadlarının qarşısını almaqdır. Eyni zamanda peyvənd yoluxuculuğu azaltmaq və risk qrupuna daxil olan şəxsləri qorumaq baxımından da effektivdir. Suçiçəyi keçirmiş və ya peyvənd olunmuş şəxslərdə sonrakı yaşlarda herpes zoster xəstəliyinin inkişaf etmə ehtimalı azdır.

Suçiçəyi peyvəndinin yan təsirləri əksər hallarda yüngül xarakter daşıyır. Peyvənddən sonra qısa müddətli az dərəcəli qızdırma və ya iynə vurulan yerdə dəri reaksiyaları müşahidə oluna bilər. Ümumilikdə, suçiçəyi peyvəndi xəstəliyin yayılmasının və ciddi ağırlaşmaların azalmasında mühüm rol oynayır. Xüsusilə risk qrupuna aid şəxslər, immun sistemi zəif olanlar və hamilə qadınlar üçün peyvəndləmə daha çox tövsiyə edilir.