.png)
-
Uşaqlar Nə Vaxt Diş Çıxarmağa Başlayır?
-
Uşaqlarda Diş Çıxarma Əlamətləri Necə Olur?
-
Uşaqlarda Diş Çıxarma Zamanı Ağrı Necə Ortaya Çıxır?
-
Uşaqların Diş Çıxarması Qızdırma Yaradırmı?
-
Uşaqlarda Süd Dişlərinin Önəmi
Körpələrdə diş çıxarma adətən 6-cı ayda başlayan və təxminən 3 yaşa qədər davam edən təbii inkişaf mərhələsidir. İlk olaraq, əsasən, aşağı ön kəsici dişlər çıxır, daha sonra digər süd dişləri müəyyən ardıcıllıqla çıxaraq tamamlanır. Bu dövrdə körpələrdə narahatlıq, diş ətlərində həssaslıq, ağız suyunun artması, əşyaları dişləməyə meyillilik, iştahsızlıq və yuxu rejiminin pozulması kimi hallar tez-tez müşahidə olunur.
Uşaqlarda diş çıxarma süd dişlərinin diş ətindən səthə doğru irəliləyərək ağız boşluğunda görünməyə başlaması prosesidir. Bu, körpənin inkişafının təbii və sağlam mərhələlərindən biri hesab olunur. Uşaqlarda ümumilikdə 20 süd dişi olur. Bu dişlər uşağın qidalanmasında, nitq inkişafında və çənə quruluşunun sağlam formalaşmasında mühüm rol oynayır.
Diş çıxarma dövrü hər körpədə fərqli şəkildə keçə bilər. Bəzi körpələrdə bu mərhələ demək olar ki, heç bir ciddi narahatlıq yaratmır. Digərlərində isə narahatlıq, diş əti həssaslığı və yuxu problemləri kimi əlamətlər müşahidə edilə bilər.
Uşaqlar Nə Vaxt Diş Çıxarmağa Başlayır?
Körpələrdə ilk dişlərin çıxması adətən 6-cı aydan etibarən başlayır. Bununla belə, bəzi körpələrdə dişlər daha erkən və ya gec çıxa bilər. Uşaqların əksəriyyətində bütün süd dişləri 3 yaşa qədər çıxmış olur. Uşaqlarda süd dişlərinin çıxma ardıcıllığı ümumilikdə aşağıdakı kimidir:
Aşağı ön kəsici dişlər (6-10 ay)
Bunlar adətən körpənin ağız boşluğunda görünən ilk dişlərdir. Çox vaxt iki diş bir-birinin yanında çıxır. Qidanı dişləmək və qoparmaq üçün istifadə olunur. Körpənin diş çıxarma ilə bağlı ilk təcrübəsi olduğundan, bu mərhələdə ağız suyunun artması və diş ətlərində yüngül qızartı olduqca geniş yayılmışdır.
Yuxarı ön kəsici dişlər (8-12 ay)
Aşağı ön kəsici dişlərdən qısa müddət sonra üst çənənin tam ortasında yerləşən iki diş çıxmağa başlayır. Bu dişlər adətən aşağı dişlərdən bir qədər enli olur və körpənin təbəssümünü nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişir. Aşağı kəsici dişlərlə birlikdə qayçı kimi fəaliyyət göstərərək bərk qidaların parçalanmasına kömək edir.
Yan kəsici dişlər (9-16 ay)
Yan kəsici dişlər ön kəsici dişlərin sağında və solunda yerləşir. Adətən əvvəlcə yuxarı, daha sonra isə aşağı yan kəsici dişlər çıxır. Təxminən 1 yaşa yaxın körpənin ağız boşluğunda ümumilikdə 8 kəsici dişin tamamlanması gözlənilir. Bu dişlər ağız quruluşunun simmetrik formalaşmasında rol oynayır.
Azı dişləri (13-19 ay)
İlk azı dişləri köpək dişlərindən əvvəl və diş sırasının bir qədər arxa hissəsində çıxır. Bunlar geniş səthə malik ilk dişlərdir. Səthləri geniş olduğundan diş ətindən çıxarkən digər dişlərlə müqayisədə körpədə bir qədər daha çox narahatlıq və təzyiq hissi yarada bilər. Qidaların əzilməsi məhz bu dişlərlə daha aktiv şəkildə başlayır.
Köpək dişləri (16-23 ay)
Köpək dişləri kəsici və azı dişləri arasındakı boşluğu doldurur. Onlar sivri uclu quruluşu ilə seçilir. Bu dişlərin çıxma mərhələsində yanaqlarda yüngül qızartı müşahidə oluna bilər. Qidanı tutmaq və parçalamaq üçün uyğunlaşmış, kökləri kifayət qədər möhkəm olan dişlərdir.
Arxa azı dişləri (23-33 ay)
Diş qövsünün ən arxa hissəsində yerləşən bu dişlər süd dişlərinin son qrupunu təşkil edir. Bu dişlərin də çıxması ilə birlikdə uşağın 20 süd dişinin hamısı tamamlanmış olur. Ən arxada yerləşdikləri üçün təmizlənməsi digər dişlərə nisbətən daha çətin ola bilər. Buna görə də dişləri fırçalayarkən bu nahiyənin təmizliyinə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.
Uşaqlarda Diş Çıxarma Əlamətləri Necə Olur?
Diş çıxarma dövründə körpələrdə müxtəlif əlamətlər müşahidə oluna bilər. Bu əlamətlər əsasən dişin diş ətinə göstərdiyi təzyiq nəticəsində meydana çıxır. Diş çıxarmanın ən çox rast gəlinən əlamətləri aşağıdakılardır:
- Diş ətlərində qızartı və şişkinlik: Diş aşağıdan yuxarıya doğru hərəkət edərək diş ətinə təzyiq göstərdiyi üçün həmin nahiyədə ödem yarana bilər. Bu şişkinlik adətən dişin çıxmasından 3-5 gün əvvəl daha nəzərəçarpan olur.
- Ağız suyunun artması: Dişin diş ətinə göstərdiyi təzyiq tüpürcək vəzilərini stimullaşdıra bilər. Bu dövrdə ağız suyunun çoxalması nəticəsində körpənin çənə nahiyəsində səpkilər yaranmaması üçün həmin bölgəni yumşaq parça ilə tez-tez qurulamaq məsləhət görülür.
- Əşyaları dişləmək istəyi: Körpələr diş ətlərində yaranan qaşınma və təzyiq hissini azaltmaq üçün həmin nahiyəyə əks istiqamətdə təzyiq göstərməyə ehtiyac duyurlar. Bu səbəbdən əllərinə keçən müxtəlif əşyaları ağızlarına aparmaları tez-tez müşahidə olunur.
- Narahatlıq və yuxu rejiminin pozulması: Diş çıxarma ilə əlaqəli ağrı gecə saatlarında, körpə uzandıqda baş nahiyəsində qan dövranının artması ilə daha da güclənə bilər. Nəticədə körpənin yuxusu tez-tez bölünə bilər.
- İştahsızlıq: Diş ətləri həssas olduğu üçün yemək körpədə narahatlıq yarada bilər. Bu dövrdə daha sərin və yumşaq qidalara üstünlük vermək körpənin özünü daha rahat hiss etməsinə kömək edə bilər.
- Yanaqlarda qızartı: Dişin diş əti daxilində hərəkəti həmin nahiyədəki sinirləri stimullaşdıraraq yanaqlarda yüngül istilik və qızartıya səbəb ola bilər.
Körpələrdə diş çıxarma prosesi yalnız dişin ağız boşluğunda görünməsi ilə məhdudlaşmır. Bu mərhələdə körpənin orqanizmi baş verən dəyişikliklərə uyğunlaşmağa çalışır. Yuxarıda sadalanan əlamətlər valideynlərin bu dövrdə ən çox müşahidə etdiyi tipik hallardır.
Uşaqlarda Diş Çıxarma Zamanı Ağrı Necə Ortaya Çıxır?
Diş çıxarma zamanı diş əti toxumasına təzyiq düşür və bu, körpədə narahatlıq yarada bilər. Körpələrdə diş çıxarma ağrısının əsas əlamətləri aşağıdakılardır:
- Barmaqlarını tez-tez əmmək və ya əşyaları dişləmək
- Diş ətlərini ovuşdurmaq
- Narahatlıq və əsəbilik
- Yuxu zamanı tez-tez oyanmaq
Bəzi körpələr bu dövrlərdə valideynləri ilə daha çox fiziki təmasda olmağa ehtiyac duya bilərlər.
Diş çıxarma ağrısı körpələrdə adətən narahatlıq, tez-tez ağlama, iştahsızlıq, yuxu rejiminin pozulması və ağız ətrafında ağız suyunun artması ilə özünü göstərir. Diş ətlərindəki təzyiqi azaltmağa çalışan körpələr əllərinə keçən əşyaları dişləməyə və gəmirməyə meyilli ola bilərlər. Həmçinin diş ətlərində qızartı və yüngül şişkinlik, bəzi hallarda isə yanaqlarda qızarma və temperaturun cüzi yüksəlməsi müşahidə oluna bilər.
Yüksək hərarət isə, adətən, diş çıxarma ilə əlaqəli olmur. Belə hallarda hərarətin başqa səbəblərdən qaynaqlanması ehtimalı nəzərə alınmalı və həkimə müraciət edilməlidir.
Uşaqların Diş Çıxarması Qızdırma Yaradırmı?
Körpələrdə diş çıxarma dövründə bədən temperaturunda cüzi artım müşahidə oluna bilər. Lakin bu hal yüksək hərarət hesab edilmir. Dişlərin diş ətinə təzyiq göstərərək səthə çıxması zamanı yaranan iltihabi reaksiya bədən temperaturunun bir qədər yüksəlməsinə səbəb ola bilər.
Bununla belə, vacib məqam ondan ibarətdir ki, diş çıxarma zamanı temperaturun 38 °C-dən artıq olması gözlənilmir. Əgər körpənin bədən temperaturu 38 °C-ni keçirsə, bunu yalnız diş çıxarma ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Belə hallarda başqa səbəblər də nəzərdən keçirilməlidir. Xüsusilə yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyaları, qulaq infeksiyaları, sidik yollarının infeksiyaları və virus xəstəlikləri bu dövrdə yarana bilər. Valideynlər isə yüksək hərarəti səhvən diş çıxarma ilə əlaqələndirə bilərlər. Bu, əsl xəstəliyin vaxtında müəyyən edilməsini gecikdirə bilər.
Hərarətlə yanaşı halsızlıq, qidadan imtina, davamlı ağlama, qusma, ishal və ya dəri səpkiləri müşahidə olunarsa, mütləq həkimə müraciət edilməlidir.
Diş çıxarma dövründə temperaturun cüzi yüksəlməsi adətən qısamüddətli olur və bir neçə gün ərzində öz-özünə normallaşır. Bu müddətdə körpənin rahatlığını təmin etmək vacibdir. Kifayət qədər maye qəbuluna diqqət yetirmək, otağın həddindən artıq isti olmamasını təmin etmək və körpəni qalın geyindirməmək faydalı ola bilər.
Temperatur əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlməyibsə, adətən dərman müalicəsinə ehtiyac olmur. Lakin körpənin narahatlığı artırsa və ya hərarətin aşağı salınmasına ehtiyac yaranarsa, istilik salan preparatlar yalnız həkimin tövsiyəsi əsasında, uyğun dozada istifadə edilməlidir.
Uşaqlarda Süd Dişlərinin Önəmi
Süd dişləri cəmiyyətdə bəzən müvəqqəti dişlər kimi qəbul edilsə də, uşağın həm hazırkı sağlamlığı, həm də gələcəkdə ağız və diş quruluşunun düzgün formalaşması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Süd dişlərinin sağlamlığını qorumağın vacibliyini bir neçə əsas məqamla izah etmək olar:
- Qidalanma: Uşağın böyümə və inkişaf dövründə kifayət qədər qidalanması sağlamlığın əsas şərtlərindən biridir. Süd dişləri qidaların mexaniki olaraq xırdalanmasını təmin edir. Dişləri sağlam olmayan uşaqlar bərk qidaları çeynəməkdən çəkinə bilərlər. Bu isə qidalanmanın məhdudlaşmasına və həzm problemlərinə səbəb ola bilər.
- Nitq və dil inkişafı: Nitq səslərin dilin və dodaqların iştirakı ilə formalaşdığı mürəkkəb prosesdir. Dişlər də bir çox səslərin düzgün tələffüzündə mühüm rol oynayır. Xüsusilə ön süd dişləri olmayan uşaqlar bəzi hərfləri düzgün tələffüz etməkdə çətinlik çəkə bilərlər. Bu vəziyyət nitq pozuntularının yaranmasına və bəzən uzun müddət davam etməsinə səbəb ola bilər.
- Daimi dişlər üçün yerin qorunması: Süd dişlərinin ən mühüm funksiyalarından biri altdan çıxacaq daimi dişlərə yol göstərmək və onların yerləşəcəyi sahəni qorumaqdır. Hər bir süd dişi gələcəkdə onun yerini tutacaq daimi diş üçün müəyyən sahəni qoruyur. Süd dişi çürük səbəbindən vaxtından əvvəl çəkilərsə, qonşu dişlər boşluğa doğru sürüşə bilər. Nəticədə daimi diş əyri çıxa və ya tamamilə diş əti və sümük daxilində qala bilər. Bu vəziyyət ortodontik problemlərə yol aça bilər.
- Çənə sümüklərinin inkişafı: Dişlər çeynəmə funksiyasını yerinə yetirdikcə çənə sümüyündəki toxumaların inkişafına da təsir göstərir. Çeynəmə hərəkətləri çənə əzələlərinin və sümüklərinin inkişafını stimullaşdıraraq üz quruluşunun normal formalaşmasına kömək edir.
- Özünəinam və sosial inkişaf: Məktəb yaşına çatdıqca uşaqlar ətrafdakı insanların görünüşləri ilə bağlı fikirlərinə daha həssas yanaşa bilərlər. Çürük dişlər uşağın gülümsəməkdən çəkinməsinə, özünü narahat hiss etməsinə və sosial münasibətlərdən uzaqlaşmasına səbəb ola bilər.
- Daimi dişlərin sağlamlığı: Müalicə olunmayan süd dişi çürükləri ağız boşluğunda infeksiya mənbəyinə çevrilə bilər. Süd dişində inkişaf etmiş iltihab altda formalaşan daimi dişin mina qatına zərər verə bilər. Nəticədə daimi diş ağız boşluğuna çıxmazdan əvvəl mina qüsurları ilə formalaşa və ya daha zəif ola bilər.
* Bu səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün həkiminizlə məsləhətləşin. Bu səhifənin məzmununa Liv Hospitalda tibbi sağlamlıq xidməti haqqında məlumat daxil deyil .
