Yumurtalıq Kistası
Son yeniləmə tarixi: 06.03.2026 13:56:08
Qadın reproduktiv sisteminin mühüm hissələrindən biri olan yumurtalıqlarda yumurta hüceyrələri formalaşır və orqanizmin hormonal balansının qorunmasında vacib rol oynayır. Yumurtalıqlarda yaranan, içərisi maye ilə dolu kiçik kisəciklər isə yumurtalıq kistaları adlanır. Bu törəmələr əksər hallarda xoşxassəli olur və çox vaxt heç bir narahatlıq yaratmadan zamanla kiçilərək öz-özünə yoxa çıxır.
Lakin bəzi hallarda yumurtalıq kistası böyüyə bilər və güclü ağrı, qarında şişkinlik və ya daha ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Buna görə də yumurtalıqda kista aşkar edildikdə mütəmadi həkim müayinəsindən keçmək, vəziyyəti nəzarətdə saxlamaq və lazım gəldikdə müvafiq tədbirlər görmək vacibdir.
Yumurtalıq Kistası Nədir?
Yumurtalıq kistası yumurtalığın daxilində və ya səthində əmələ gələn, adətən içərisi maye ilə dolu olan kisə formalı törəmələrdir. Bu törəmələr yumurtanın inkişaf edib xaric olunduğu follikuldan, uşaqlığın daxili qatını örtən endometrium toxumasından və ya birbaşa yumurtalıq toxumasının özündən yarana bilər. Yumurtalıq kistalarının daxilində şəffaf, qatı konsistensiyalı maye, eləcə də diş, saç, sümük və yağ kimi müxtəlif toxuma elementləri ola bilər. Yumurtalıqda olan kistaların bir neçə fərqli növü mövcuddur. Kista növü və ölçüsündən asılı olaraq müxtəlif əlamətlər ortaya çıxa bilər, buna uyğun olaraq da fərqli müalicə üsulları tətbiq edilir.
Yumurtalıqda Kista Növləri Hansılardır?
Yumurtalıq kistalarının yaranma səbəbinə, yerləşdiyi nahiyəyə, daxili tərkibinə və orqanizmə təsirinə görə müxtəlif növləri mövcuddur. Ən çox rast gəlinən yumurtalıq kistaları aşağıdakılardır:
- Funksional kistalar: Ovulyasiya dövründə yaranan və adətən hormonal təsirlərlə zamanla öz-özünə sorularaq yox olan kistalardır. Bu kistalar follikulyar və corpus luteum kistaları olaraq iki ana qrupa ayrılır.
- Endometrioz kistası: Bəzən “şokolad kistası” kimi də tanınır. Endometrioz adlanan vəziyyət zamanı uşaqlığın daxili qatı olan endometrium toxumasının yumurtalıqlarda əmələ gətirdiyi kistalardır.
- Dermoid kista: Yumurtalıqlarda nisbətən nadir rast gəlinən kista növüdür. Onun daxilində saç, yağ, sümük və ya diş kimi müxtəlif toxuma elementləri ola bilər.
- Seroz kistadenoma: Adətən qadınların reproduktiv yaş dövründə və ya menopauzadan sonra meydana çıxa bilər. İçərisi maye ilə dolu olan və əksər hallarda xoşxassəli hesab edilən yumurtalıq şişidir.
Yumurtalıqda Kistanın Əlamətləri Necə Olur?
Yumurtalıq kistasının əlamətləri şişin ölçüsündən, növündən və yaranmış mümkün fəsadlardan asılı olaraq dəyişə bilər. Bir çox qadında yumurtalıq kistaları heç bir simptom olmadan mövcud olur və zamanla öz-özünə kiçilərək yoxa çıxa bilər. Buna görə də bəzi hallarda kista yalnız təsadüfi müayinə zamanı aşkar edilir. Lakin müəyyən hallarda aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
Qarın və ya çanaq nahiyəsində ağrı – Yumurtalıqda kista böyüdükdə qanla dolu bir kistanın partlaması və iltihablaşması nəticəsində qarın və ya çanaq bölgədə ağrı yarana bilər. Bu ağrı çox vaxt şiddətli olur və qəfil başlayır.
Pelvik bölgədə dolğunluq hissi - Yumurtalıq kistası çanaq nahiyəsində ağırlıq və ya dolğunluq hissinə səbəb ola bilər.
Tez-tez sidiyə getmə - Böyümüş kista sidik kisəsinə təzyiq göstərərək tez-tez sidiyə getmə ehtiyacı yarada bilər.
Aybaşı pozğunluqları - Yumurtalıq kistaları hormonal dəyişikliklərə səbəb olaraq menstruasiya dövrünün nizamsızlaşmasına, güclü qanaxmaya və ya iki menstruasiya arasında qanaxmaya gətirib çıxara bilər.
Həzm problemləri - Kista həzm sistemi orqanlarına təzyiq etdikdə həzmsizlik, qarında köp və ya qəbizlik kimi problemlər yarana bilər.
Hərarətin yüksəlməsi - Əgər kistada infeksiya yaranarsa, bədən temperaturunun qalxması kimi əlamətlər ortaya çıxa bilər.
Cinsi əlaqə zamanı ağrı - Bəzi hallarda yumurtalıq kistası cinsi əlaqə zamanı ağrı hissinin yaranmasına səbəb ola bilər.
Yumurtalıqda Kistanın Müalicəsi Necə Aparılır?
Yumurtalıq kistasının müalicəsi kistanın növü və ölçüsü, pasiyentin yaşı, ümumi sağlamlıq vəziyyəti və mövcud əlamətlərin şiddəti nəzərə alınaraq müəyyən edilir. Bəzi yumurtalıq kistaları zamanla öz-özünə kiçilə və ya tamamilə yox ola bilər. Lakin bəzi hallarda tibbi müdaxilə tələb olunur. Yumurtalıq kistasının müalicəsində tətbiq olunan əsas üsullar bunlardır:
- Xüsusi nəzarət: Kiçik ölçülü, xoşxassəli və heç bir simptom yaratmayan kistalar əksər hallarda yalnız nəzarətdə saxlanılır. Belə hallarda pasiyent mütəmadi olaraq müayinədən keçir və kistanın vəziyyəti izlənilir. Kistanın ölçüsünü və dəyişikliklərini qiymətləndirmək üçün həkim tibbi görüntüləmə texnologiyalarından istifadə edə bilər. Çox vaxt bu kistalar zamanla öz-özünə kiçilir və ya tamamilə aradan qalxır.
- Dərman müalicəsi: Hormonal balans pozğunluğu ilə əlaqəli kistalarda və ya polikistik over sindromu (PCOS) nəticəsində yaranan kistalarda hormonal preparatlar təyin edilə bilər. Bu dərmanlar kistanın ölçüsünün kiçilməsinə və mövcud əlamətlərin azalmasına kömək edir.
- Cərrahi müdaxilə: Böyük ölçülü və ya ağır xarakterli kistalar, güclü simptomlara səbəb olduqda və ya bədxassəli olma ehtimalı olduqda cərrahi müalicə tələb oluna bilər. Kistanın çıxarılması üçün adətən laparoskopiya adlanan minimal invaziv üsuldan istifadə edilir. Bu prosedur zamanı qarın nahiyəsində kiçik kəsiklər açılır, xüsusi kamera və incə cərrahi alətlər vasitəsilə əməliyyat icra olunur.
- Kistanın iynə ilə aspirasiya olunması: Bəzi hallarda böyük kistanın daxilində toplanmış maye nazik iynə vasitəsilə boşaldıla bilər. Bu üsul kistanın ölçüsünü azaltmağa və simptomları yüngülləşdirməyə kömək edir.
- Ovarektomiya: Nadir hallarda böyük ölçülü şişlər və ya xərçəng şübhəsi olan kistalar səbəbilə yumurtalığın tam çıxarılması tələb oluna bilər. Bu cərrahi prosedur ovarektomiya adlanır.
Yumurtalıqda Kistanın Yaranmaması Üçün Nə Etmək Lazımdır?
Yumurtalıq kistalarının yaranmasının tam qarşısını almaq hər zaman mümkün olmasa da, müəyyən profilaktik tədbirlər və sağlam həyat tərzi vərdişləri vasitəsilə onların yaranma riskini azaltmaq mümkündür. Yumurtalıq kistalarından qorunmaq və riski minimuma endirmək üçün aşağıdakı tövsiyələrə əməl etmək faydalı hesab olunur:
- Müntəzəm ginekoloji müayinələr: Ginekoloq tərəfindən aparılan müntəzəm müayinələr mümkün kistaların erkən mərhələdə aşkarlanmasına və uyğun müalicə planının hazırlanmasına kömək edir. Qadınlara 21 yaşdan etibarən ginekoloji müayinələrə başlamaq və müəyyən aralıqlarla həkim nəzarətində olmaq tövsiyə edilir.
- Doğuşa nəzarət üsulları: Doğuşa nəzarət həbləri ovulyasiya prosesini tənzimləyə və polikistik over sindromu (PCOS) kimi hormonal pozğunluqlarla əlaqəli yumurtalıq kistalarının yaranma riskini azalda bilər.
- Sağlam və balanslı qidalanma: Düzgün və balanslaşdırılmış qidalanma bədən çəkisinin nəzarətdə saxlanmasına kömək edir və hormonal balansın qorunmasına müsbət təsir göstərir. Rasionda tərəvəz, meyvə, tam taxıl məhsulları və az yağlı protein mənbələrinin yer alması tövsiyə olunur.
- Fiziki aktivlik: Müntəzəm fiziki fəaliyyət bədən çəkisinin tənzimlənməsinə və metabolik balansın qorunmasına kömək edir. Aktiv həyat tərzi yumurtalıq kistalarının yaranma riskinin azalmasına da müsbət təsir göstərə bilər.
- Siqaret və alkoqoldan uzaq durmaq: Siqaret çəkmək və həddindən artıq alkoqol qəbulu yumurtalıq xərçəngi riskini artıra bilər və ümumilikdə sağlamlığa mənfi təsir göstərir.
- Stressin idarə olunması: Uzunmüddətli stress hormonal balansın pozulmasına və müxtəlif sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Stressi azaltmaq üçün yoqa, meditasiya və digər rahatlama üsullarından istifadə etmək faydalı ola bilər.
Əlaqədar sahələr
Hamısını görün
